MALI OGLASI
03.04.2015 | Damir Račić

Podsjećanje na udes broda Triton

Autor: Glas Grada
Podsjećanje na udes broda Triton
Od svih pak na brodu čudom se je spasio cigli jedan, i to mornar Stumpf, koji je na brodu bio u lance okovan, okrivljen zbog nekog prekršaja, te ga svezanih ruku i nogu pri komadu velikog komada drva nagjoše na Lokrumu Triton, biće iz grčke mitologije. Sin Posejdona i Amfitritin, morski bog s čovječjim gornjim dijelom tijela i ribljim repom. Kad mu Posejdon naredi, smiruje valove pušući u školjku kao u trubu. S ovim kratkim objašnjenjem iz Opće enciklopedije započinjem tekst o istoimenom ratnom brodu u sastavu Austro-Ugarske ratne mornarice koji je uplovio u Grušku luku sredinom travnja 1859. godine. Navedene godine Austro-Ugarska je bila u ratu s talijanskom pokrajinom Pijemont i Francuskom za vrijeme vladavine Napoleona III., francuskim carem od 1852. do 1870. godine. Zanimljivi povijesni podatci o dolasku tri ratna broda Austro-Ugarske ratne mornarice u Grušku luku i o tragičnom udesu broda „Triton“ kod Lokruma predstavit ću čitateljima. Citiram novinsko izvješće objavljeno u lokalnoj tiskovini, koje je uredništvo posvetilo povodom 50-e obljetnice od tragičnog događaja koji se je zbio 9. svibnja 1859. godine. Napis pruža i neke druge manje poznate povijesne informacije. „Prava Crvena Hrvatska“ od 15.5.1909. godine, broj 221. JEDNA 50-GODIŠNJICA KOBNOG DOGADJAJA PROŠLA NEZAPAŽENO Polovicom mjeseca aprila godine 1859. doploviše u grušku luku tri broda austrijske ratne mornarice: „Diana“, „Husar“ i „Triton“. Ova prva dva broda ostadoše u gruškoj luci za cijelo vrijeme trajanja ondašnjeg rata, da bdiju nad ulazom u luku, a bricku „Tritonu“ stigne nalog da odmah ostavi grušku luku i da se usidri pod Lokrumom, da bdije nad zaljevom od Župe i nad prolazom kroz kanal. Dne 9. maja po podne bijahu mornari sa „Tritona“ pušteni u grad, na šetnju, i nakon malo kako se mornari na brod povratiše, uprav oko 9 ura u večer užeže se barutana u brodu, i za tren oka sve ode u zrak... i pri tome poginu 94 osobe, devedeset i četiri cvijeta mladosti, megju kojima dosta naše braće, hrabrih Dalmatinaca i Istrana. Ne treba da kažemo kakovu je žalost pobudio onaj grozni dogagjaj u našem gradu, a pri eksploziji sav je grad zatutnjio. „Triton“ je imao 16 topova, a na njemu je bilo 107 mornara i 8 što viših što nižih oficira, od kojih poginu šest, a od svih 107 mornara samo ih se spasi 17, jer od tih bijahu 5 mornara na Skali na Lokrumu na straži, a ostali u gradskoj luci u lagji, čekajući zapovjednika, da ga prevezu na brod. Megju petoricom spašenih na straži na Lokrumu nalazio se je i jedan Dubrovčanin: pilot Frano Mengula, koji je umro u mirovini godine 1877., u 75-oj godini. Od svih pak na brodu čudom se je spasio cigli jedan, i to mornar Stumpf, koji je na brodu bio u lance okovan, okrivljen zbog nekog prekršaja, te ga svezanih ruku i nogu pri komadu velikog komada drva nagjoše na Lokrumu. (To bi moglo značiti da je mornara jaka eksplozija izbacila na otok Lokrum, odnosno da nije pao u more!? – komentar D.R.) Zapovjednik „Tritona“ Alfred vit. Barry za vrijeme eksplozije nalazio se je na Pilama, pred kafanom pok. Jaka Birimiše. Kada je na svoje oči vidio što se je dogodilo, iz bojazni i žalosti htio je da na svoj život kidiše. Držalo se, da ja eksploziju počinio mornar Fiala, rodom Čeh, a to da se osveti oficiru Zenkoviću, ali u toliko pošalje u smrt osim Zenkovića još devedeset i trojicu nevinih ljudi. Blagopok. nadvojvoda Ferdinando Maksimilijan, car Meksika – koji je češće bio na ladanju na ubavom Lokrumu – u znak žalosne uspomene kobnog dana 9. maja 1859. dade podignuti veliki kameni križ kraj Skale na Lokrumu, koji je i danas čitav, i na istom dade uklesati imena svih poginulih. Kada smo na ovome još ćemo spomenuti, da je zapovjednik bivšeg „Tritona“ Alfred vit. Barry sudjelovao god 1866. u viškom ratu (sukobila se je talijanska i austro-ugarska flotom – nap. D.R.) i to kao zapovjednik broda „Prinz Eugen“. Po svršetku rata bio je došao u Dubrovnik, otišao na ono tužno mjesto pod Lokrum, na hridi, i tu dugo i dugo klečao; i za vrijeme zadnjih godina svoga službovanja češće se je svraćao u naš grad. God. 1884. otiđe u mirovinu, te mu bje podijeljen naslov podadmiralja, i nastani se u Beču. Umro je dne 2. jula 1907. u Langrviesu kod Gmundena. Ovo smo sve nuzgredno spomenuli, jer nam je glavno bilo da istaknemo upit: kako se niko sa strane zanimanih čimbenika nije mogao sjetiti ove 50-godišnjice, onog groznog dogagjaja, koji je mnogo porodica u crno zavio, kojim su dogagjajem, mnoge obitelji ostale bez svojih hranitelja, bez svojih milih, svojih uzdanica...- svega toga niko da se sjeti...ama niko...! U analima pomorskih tragedija uzrok eksplozije na brodu Triton ostati će obavijen tajnom. Posljedice su poznate, život je izgubilo 94 člana posade ratnog broda. U spomen na tu nesreću, zapovjednik Austro-Ugarske ratne mornarice Maksimilijan dao je postaviti kameni križ na sjevernoj strani otoka Lokruma. Križ je udaljen od Portoča otprilike 2 km. Veze Maksimilijana i otoka Lokruma počinju od tog tragičnog događaja, za kojim je čeznuo čak i kad je bio car u Mexicu. Ostaci raznesenog broda i razasute opreme ležali su duže od jednog stoljeća na pjeskovitom u muljevitom dnu mora. Je li Austro-Ugarska ratna mornarica pokušala koji dio opreme broda podići sa morskog dna nije točno poznato mada ne treba isključiti tu mogućnost, jer je redoviti lokalni tisak na hrvatskom jeziku počeo izlaziti tek tijekom 1891. godine. (Prema podatcima Pomorske enciklopedije u drugoj polovini XIX. stoljeća ronioci su mogli zaroniti do dubine od oko 50 metara. – nap. D.R.) Prve informacije o podizanju dijelova opreme s „Tritona“ pojavljuju se tek tijekom 60-ih godina XX. stoljeća, tj. 106 godina od tragedije. DPDS poduzelo je akciju vađenja topova. O tome izvješćuje lokalni tjednik. „Dubrovački vjesnk“ od 17.7.1965. godine, broj 769 IZVAĐENI IZ MORA TOPOVI S POTONULOG BRODA (...) Istog dana u ranim poslijepodnevnim satima članovi DPDS izveli su uz pomoć dizalice „Dinara“ još jednu zanimljivu i uspjelu akciju. Bilo je to vađenje s morskog dna dva starinska topa za koja se pretpostavlja da su pripadala austrijskom ratnom brodu „Triton“. Ovaj brod je uslijed eksplozije baruta potonuo 1859. godine u blizini otoka Lokruma. Tom prilikom od 95 članova posade, koliko ih je u momentu eksplozije bilo na brodu spašena su samo desetorica. Među spašenima bio je i neki Franjo Stumf koji je, kako se navodi u podacima koje je iz arhivskog materijala sakupio Bruno Moravec, prije eksplozije bio zbog kazne privezan uz pramčani jarbol s okovima na rukama i nogama. Na tragičan udes broda „Triton“ potsjeća još i danas spomenik poginulim članovima posade, podignut na otoku Lokrumu kod „Skalice“. Akcija vađenja potonulih topova brižljivo je pripremana. Topovi su još lani primijećeni na morskom dnu od 21 metar, ali kako tada nije bilo dizalice, njihovo vađenje je odgođeno za ovo ljeto. Pomorski muzej u Dubrovniku nabavio je potrebnu opremu za specijalnu ekipu podvodnih istraživača koju sačinjavaju petorica srednjoškolaca, od kojih se jedan momentalno ne nalazi u Dubrovniku. To su: Joško Pedrini glavni ronilac i vođa ekipe, te Josip Luetić – mlađi, Slobodan Gamulin, Boro Glišević i Jadran Gamulin. (nastavlja se) foto; facebook
Znate li nešto više o temi ili želite prijaviti grešku u tekstu?
Ocijenite članak
Znate li nešto više o temi ili želite prijaviti grešku u tekstu? Zatvori
Pošalji
Glas Grada - Tiskana izdanja
Glas Grada 748
GLAS GRADA 747
GLAS GRADA 746
GLAS GRADA 745
GLAS GRADA 743/744
GLAS GRADA 742
Glas Grada 741
Glas Grada 740
Glas Grada 739
Glas Grada 738
Glas Grada 737
Glas Grada 736
Glas Grada 735
Glas Grada 734
Glas Grada 733
Glas Grada 732
Glas Grada 731
Glas Grada 730
Glas Grada 729
Glas Grada 728
Glas Grada 727
Glas Grada 726
Glas Grada 725
Glas Grada 724
Glas Grada 723
Glas Grada 722
Glas Grada 721
Glas Grada 720
Glas Grada 718/719
Glas Grada 717
Glas Grada 716
Glas Grada 715
Glas Grada 714
Glas Grada 713
Glas Grada 712
Glas Grada 711
Glas Grada 710
Glas Grada 709
Glas Grada 708
Glas Grada 707
Glas Grada 706
Glas Grada 705
Glas Grada 704
Glas Grada 703
Glas Grada 702
Glas Grada 701
Glas Grada 700
Glas Grada 699
Glas Grada 698
Glas Grada 697
Glas Grada 696
Glas Grada 695
Glas Grada 694
Glas Grada 693
Glas Grada 692
Glas Grada 691
Glas Grada 690
Glas Grada 689
Glas Grada 688
Glas Grada 687
Glas Grada 686
Glas Grada 685
Glas Grada 684
Glas Grada 683
Glas Grada 682
Glas Grada 681
Glas Grada 680
Glas Grada 679
Glas Grada 678
Glas Grada 677.
Glas Grada 676
Glas Grada 675
Glas Grada 674
Glas Grada 673
Glas Grada 672
Glas Grada 671
Glas Grada 670
Glas Grada 669
Glas Grada 668
Glas Grada 666/7
Glas Grada 665
Glas Grada 664
Glas Grada 663
Glas Grada 662
Glas Grada 661
Glas Grada 660
Glas Grada 659
Glas Grada 657
Glas Grada 656
Glas Grada 655
Glas Grada 654
Glas Grada 653
Glas Grada 652
Glas Grada 651
Glas Grada 650
Glas Grada 649
Glas Grada 648
Glas Grada 647
Glas Grada 646
Glas Grada 645
Glas Grada 644
Glas Grada 643
Glas Grada 642
Glas Grada 641
Glas Grada 640
Glas Grada 639
Glas Grada 638
Glas Grada 637
Glas Grada 636
Glas Grada 635
Glas Grada 634
Glas Grada 633
Glas Grada 632
Glas Grada 631
Glas Grada 630
Glas Grada 629
Glas Grada 628
Glas Grada 627
Glas Grada 626
Glas Grada 625
Glas Grada 624
Glas Grada 623
Glas Grada 622
Glas Grada 621
Glas Grada 620
Glas Grada 619
Glas Grada 618
Glas Grada 617
Glas Grada 616
Glas Grada 614 / 615
Glas Grada 613
Glas Grada 612
Glas Grada 611
Glas Grada 610
Glas Grada 609
Glas Grada 608
Glas Grada 607
Glas Grada 606
Glas Grada 605
Glas Grada 604
Glas Grada 603
Glas Grada 602
Glas Grada 601
Glas Grada 600
Glas Grada 599
Glas Grada 598
Glas Grada 597
Glas Grada 596
Glas Grada 595
Glas Grada 594
Glas Grada 593
Glas Grada 592
Glas Grada 591
Glas Grada 590
Glas Grada 589
Glas Grada 588
Glas Grada 587
Glas Grada 586
Glas Grada 585
Glas Grada 584
Glas Grada 583
Glas Grada 582
Glas Grada 581
Glas Grada 580
Glas Grada 579
Glas Grada 578
Glas Grada 577
Glas Grada 576
Glas Grada broj 575
Glas Grada 574
Glas Grada 573
Glas Grada 572
Glas Grada 571
Glas Grada 570
Glas Grada 569
Glas Grada 568
Glas Grada 567
Glas Grada 566
Glas Grada 565
Glas Grada 564
Glas Grada 562-563
Glas Grada 561
Glas Grada 560
Glas Grada 559
Glas Grada 558
Glas Grada 557
Glas Grada 556
Glas Grada 555
Glas Grada 554
Glas Grada 553
Glas Grada novi broj
Glas Grada 551
Glas Grada 550
Glas Grada 549
Glas Grada 548
Glas Grada 547
Glas Grada 546
Glas grada 545
Glas Grada 544
Glas Grada 543
Glas Grada 542
Glas Grada 541
Glas Grada 540
Glas Grada 539
Glas Grada 538
Glas Grada 537
Glas Grada 535 / 536
Glas Grada 534
Glas Grada 533
Glas Grada 532
Glas Grada 531
Glas Grada 530
Glas Grada 529
Glas Grada 528
Glas Grada 527
Glas Grada 526
Glas Grada 525
Glas Grada 524
Glas Grada 523
Glas Grada 522
Glas Grada 521
Glas Grada 520
Glas Grada 519
Glas Grada 518
Glas Grada 517
Glas Grada 516
Glas Grada 515
Glas Grada 514
Glas Grada broj 513
Glas Grada 512
Glas Grada 510/511
Glas Grada 509
Glas Grada 508
Glas Grada 507
Glas Grada 506
Glas Grada 505
Glas Grada 496
Glas Grada 497
Glas Grada 498
Glas Grada 499
Glas Grada 500
Glas Grada 502
Glas Grada 504
Glas Grada broj 503
Nazad Naprijed