MALI OGLASI
17.10.2021 | Damir Račić

ZANIMLJIVOSTI IZ TISKA Što se uzgajalo u dubrovačkom srezu prije devedesetak godina

Autor: Libero Portal
Foto: LTV
Što se uzgajalo u dubrovačkom srezu prije devedesetak godina
Dok se ljudi nisu upoznali sa zemljoradnjom, hranili su se se onim što im je bilo na dohvat ruke

Zemljoradnja započinje pripitomljavanjem životinja, a zatim uzgajanjem bilja. U krajevima gdje podneblje nije dopuštalo nomadski način života ljudi su spremali sijeno i uzgajali žitarice. Prijelaz od uzgoja stoke na uzgoj bilja ujedno je i razvojni put čovjeka od pastira-nomada do ratara sa stalnim boravištem. Kolijevke poljodjelske proizvodnje bile doline i područja velikih rijeka Nila, Eufrata, Tigrisa, Gangesa. Postepenim povećavanjem stanovništva i razvojem poljoprivrednih alata ljudi su si osiguravali neophodnu hranu, a višak prodavali i izvozili.Ovaj kratki uvod naveo sam da bi bolje razumjeli koliko je čovjek zavisio i zavisi od (plodne) zemlje. Predstaviti će jedno novinsko izvješće kako bi današnja javnost dobila „sliku“ što se sve uzgajalo u dubrovačkom srezu prije 90-ak godina. Srez (hrvatski kotar) bio je upravna jedinica druge razine koji je obuhvaćao nekoliko gradskih i seoskih općina. Izraz „srez“ ukinut je tijekom 1963-67 u SFRJ. – nap. D.R.

„Narodna Svijest“ od 14.5.1930. g; br. 19.

POLJOPRIVREDA DUBROVAČKOG SREZA

Zemljoradnja je glavno zanimanje našeg stanovništva, a stočarstvo sporedno. Megju zemljoradničkim proizvodima znatniji su: vino, maslinovo ulje, buhač, smokve i povrće. Vinogradi zauzimlju prostor od 1691 hektara zemljišta (a, danas? – op. D.R.), od toga spada na rodnu lozu 1312 ha. Ove godine je proizvedeno 18.414 hektolitara crnoga vina 15.443 hl. bijeloga. Za prodaju ima još 140 vagona tamnoga i 40 (vagona) bijeloga. Naši vinogradari teško stradaju jer ne mogu da prodaju svoje vino. Radi slabog našeg podrumarstva strane pjace (tržište) oteli su drugi, a i na domaćim slabo se prolazi. Trebalo bi da se naši vinogradari nauče kako se drži i njeguje vino stvaranjem vinogradarskih zadruga, (uz) kurseve u zadružnim podrumima i u podrumima velevinara. Treba izragjivati tipove trgovačkih vina, da se zadovolji ukus potrošaća. Ne saditi lozu u one predjele koji daju slabo vino, nego tamo sijati druge unosnije biljke. Od mošta praviti „Grozdovac“ i uzgajati stolno grožgje.

Maslinjaci obuhvataju 4370 hektara površine sa 794.604 komada stabala, od kojih se dobilo ove godine 8.000 hektolitara ulja. Kriza uljarstva može se riješiti zadružnim putem, tako da se stvori jedna dobra stalna vrsta ulja, koja će zadovoljiti kupce i potrošaće.

Buhač zaprema površinu od 370 ha, ali sad mu je slaba cijena. Smokava ima 51.442 komada stabala, godišnje se rodi i osuši oko 5.200 kvintala (1 kvintal = 100 kg). Od toga se izveze u unutrašnjost naše države oko 3.000 kvintala. Treba nastojati da se dobije bolja kvaliteta pa će onda i ova roba lakše naći kupca. Zmatog (zeljastog?) bilja rasijano je na površini od 2131 ha, krumpira na 399 ha, stočnog bilja 143 ha, stočne repe 90 ha, duhana 33 ha, mrkve 15 ha, lana 8 ha, graha 111 ha, graška 40 ha, leće 45, boba i bobice 260 ha, ostalog povrća na 64 ha.

U srezu ima: jabuka 4567 komada stabala, šljiva 4280 komada, krušaka 2150, oraha 1540, trešanja i višanja 1821 komada i ostalog voća 2100 komada stabala. Godišnja proizvodnja iznosi poprećno (prosjećno): jabuka 200 kvintala, šljiva 200 kv; bajama 120 kv; kajsija i prasaka 110.000 kv; raznog kupusa do 5.000 kv; luka 2.000 kv; paprika 300 kv; lubenica i dinja 4.000 kv; Za unutrašnjost naše države izveze se godišnje: rogača oko 1.000 kv; limuna i naranača oko 300 kv. Gojenje limuna i naranača širi se sve više. Državni rasadnik u Čibači uzgaja mlade stabljike za rasplod. U općini Dubrovnik ima 2854 komada stabala, u Lopudu 486, Mljetu 28, Rijeci 505, Slanom 214, Stonu i Šipanu 105, Zatonu i Orašcu 190, u Cavtatu ima 96 stabala, od kojih slatkih naranača 120, gorkih mladih 90, limuna 170, mandarina 5 i četruna 11 stabala.

Stoke se goji u srezu: konja 1146 komada, magaraca 1279, mazgi i mula 973, krava i volova 3139, svinja 4.140, ovaca 21.438, koza 9.124. Sa svilogojstvom se čine pokušaji i moglo bi se razviti jer ima 8.350 starih dudovih stabala i 1985 mladih. Od peradi se goji kokoši 27.720, gusaka 150, plovke 450, ćurke 60. Prosjećna nosivost je 120 na godinu. Pčelarstvu treba posvetiti više pažnje i uvagjati moderna ulišta (košnice) sa pokretnim saćem, sada ima 5.400 komada starih ulišta, a samo 1.200 novih sa pokretnim saćem.

 

                                                                                                                  Dr. V. Kojaković

Autor napisa nije naveo službeni izvor podataka, ali može se pretpostaviti da je raspolagao s službenim podatcima iz nekog gospodarskog glasnika ili biltena. Službeni  popisivači vjerojatno su svako nekoliko godina išli na teren i prikupljali informacije o svakom seoskom domaćinstvu, kao što se odavno radi popis stanovništva svakih deset godina. Prema navedenoj količini i raznovrsnosti uzgajanja poljoprivrednih kultura, stoke i peradi  samo na području dubrovačkog sreza, danas bi bilo dostatno i za izvoz. Tadašnja država bila je poljoprivredno-stočarska zemlja i može se samo zamisliti koliko se je zdrave (!) hrane proizvodilo na domaćim poljima, a koristilo se je samo stajsko gnojivo i bez razvijene poljoprivredne mehanizacije. Iako ne postoji precizan podatak, vjerojatno se je oko 90% stanovništva bavilo poljoprivredom i stočarstvom u razdoblju između dva rata. Onda je razumljivo da je Hrvatska seljačka stranka na čelu sa Stjepanom Radićem bila najmasovnija stranka u razdoblju između dva svjetska rata.

Još se jedna biljka masovno uzgajala na širem dubrovačkom području koju je autor gornjeg teksta spomenuo, a to je duhan. Mnoga seoska domaćinstva su se bavila uzgojem duhana jer su imali koristi njegovom prodajom. Uredništva lokalnih tiskovina često su objavljivali izvješća o duhanu. Urod i kvaliteta zavisila je od vremenskih uvjeta, a samim time i cijena struka. Otkupna stanica za duhan nalazila se je u Gružu. (To je današnja zgrada s vanjskim zidom napravljenim od cigli koje su se proizvodile u Kuparima. – nap. D.R.). Od brojnih novinskih izvješća u svezi duhana izabrao sam dva teksta.

„Narodna Svijest“ od 29.1.1932. g; br. 4/5.

IZ OKOLICE: OTKUP DUHANA

Prošlih se je dana predavao u Gružu iz cijele naše okolice duhan. Ljetina je bila slaba radi velike suše, a i kvaliteta ne baš najbolja, jer seljak nema dovoljno stoke da dobro zagnoji našu krševitu i gladnu zemlju. Pak nema ni zgodnijeh prostorija gdje bi se duhan osušio. Otkupnoj komisiji u Gružu predano je iz kotarskog i dubrovačkog sreza svega tek oko 600 kvintala. Duhan se je plaćao prosjećno tek po 11,5 dinara za kilogram, a još od toga (isplate) se odbijalo 10% za rad oko duhana, pak 3% za troškove otkupne komisije, onda se je ustezala (isplata) seljaku (ako je) dana pozajmica. Onima koji nijesu platili porez, obustavljao se je cijeli porez (isplata?), a nekima (koji su dobili) i privatne sudbene zabrane, te na koncu-konca seljak je predao duhan, a mnogi (su) se vratili kući bez prebijene pare. Oko duhana uložio je toliko truda i troška, pak u ovoj kritičnoj godini, kad je izdala cijela ljetina, osobito vino (vinova loza) i buhač, da je bar kulturom duhana mogao što da zaradi. Trebalo bi da se naši sadioci  duhana, poput onih u Hercegovini, organiziraju e da od toga rada izvuku bar kakve-takve koristi.

„Narodna Svijest“ od 29.5.1940. g; br. 22.

DUHAN ZA FRANCUSKU

U gruškoj luci naš parobrod „Plavnik“ društva „Oceanie“ krca teret od oko 600.000 (šestotisuća! – op. D.R.) kilograma duhana za francuske luke. Ovaj je duhan nabavila nedavno kod nas delegacija francuskog Državnog monopola. (Koliko je bio vrijedan ovaj izvoz duhana, nije navedeno u tekstu. – nap. D.R.).

Na temu uzgoja duhana u „dubrovačkom srezu“ o dobrim urodima (i cijenom) ali nedaćama kroz koja su prolazili uzgajivači duhana mogla bi se napisati zanimljiva knjiga.

 

          O štetnosti duhana, u lokalnom tjedniku „D.v.“ od 14.5.1960. g; br. 502. objavljen je napis pod naslovom: „Biljka kojoj žrtvujemo zdravlje“, a to je dobro poznata činjenica.   

 

Znate li nešto više o temi ili želite prijaviti grešku u tekstu?
Ocijenite članak
Znate li nešto više o temi ili želite prijaviti grešku u tekstu? Zatvori
Pošalji
Glas Grada - Tiskana izdanja
Glas Grada 870
Glas Grada 869
Glas Grada 868
Glas Grada 867
Glas Grada 866
Glas Grada 865
Glas Grada 864
Glas Grada 863
Glas Grada 862
Glas Grada 861
Glas Grada 860
Glas Grada 859
Glas Grada 858
Glas Grada 857
Glas Grada 856
Glas Grada 855
Glas Grada 854
Glas Grada 853
Glas Grada 852
Glas Grada 851
Glas Grada 850
Glas Grada 849
Glas Grada 848
Glas Grada 847
GLAS GRADA 846
Glas Grada 845
Glas Grada 844
Glas Grada 843
Glas Grada 842
Glas Grada 841
Glas Grada 840
Glas Grada 839
Glas Grada 838
Glas Grada 837
Glas Grada 836
Glas Grada 835
Glas Gada 834
Glas Gada 833
Glas Grada 832
Glas Grada 831
Glas Grada 830
Glas Grada 829
Glas Grada 828
Glas Grada 827
Glas Grada 826
Glas Grada 825
Glas Grada 824
Glas Grada 823
Glas Grada 821/822
Glas Grada 820
Glas Grada 819
Glas Grada 818
Glas Grada 817
Glas Grada 816
Glas Grada 815
Glas Grada 814
Glas Grada 813
Glas Grada 812
Glas Grada 811
Glas Grada 810
Glas Grada 809
Glas Grada 808
Glas Grada 807
Glas Grada 806
Glas Grada 805
Glas Grada 804
Glas Grada 803
Glas Grada 802
Glas Grada 801
GLAS GRADA 800
Glas Grada 799
Glas Grada 798
Glas Grada 797
Glas Grada 196
Glas Grada 795
Glas Grada 794
Glas Grada 793
Glas Grada 792
Glas Grada 791
Glas Grada 790
Glas Grada 789
Glas Grada 788
Glas Grada 787
Glas Grada 786
Glas Grada 785
Glas Grada 784
Glas Grada 783
Glas Grada 782
Glas Grada 781
Glas Grada 780
Glas Grada 779
Glas Grada 778
Glas Grada 777
Glas Grada 776
Glas Grada 775
Glas Grada 774
GLAS GRADA 773
Glas Grada 772
Glas Grada 771
Glas Grada 770
Glas Grada 769
Glas Grada 768
Glas Grada 767
Glas Grada 766
Glas Grada 765
Glas Grada 764
Glas Grada 763
GLAS GRADA 762
Glas Grada 761
Glas Grada 760
Glas Grada 759
Glas Grada 758
Glas Grada 757
Glas Grada 756
Glas Grada 755
Glas Grada 754
Glas Grada 753
Glas Grada 752
Glas Grada 751
GLAS GRADA 750
Glas Grada 749
Glas Grada 748
GLAS GRADA 747
GLAS GRADA 746
GLAS GRADA 745
GLAS GRADA 743/744
GLAS GRADA 742
Glas Grada 741
Glas Grada 740
Glas Grada 739
Glas Grada 738
Glas Grada 737
Glas Grada 736
Glas Grada 735
Glas Grada 734
Glas Grada 733
Glas Grada 732
Glas Grada 731
Glas Grada 730
Glas Grada 729
Glas Grada 728
Glas Grada 727
Glas Grada 726
Glas Grada 725
Glas Grada 724
Glas Grada 723
Glas Grada 722
Glas Grada 721
Glas Grada 720
Glas Grada 718/719
Glas Grada 717
Glas Grada 716
Glas Grada 715
Glas Grada 714
Glas Grada 713
Glas Grada 712
Glas Grada 711
Glas Grada 710
Glas Grada 709
Glas Grada 708
Glas Grada 707
Glas Grada 706
Glas Grada 705
Glas Grada 704
Glas Grada 703
Glas Grada 702
Glas Grada 701
Glas Grada 700
Glas Grada 699
Glas Grada 698
Glas Grada 697
Glas Grada 696
Glas Grada 695
Glas Grada 694
Glas Grada 693
Glas Grada 692
Glas Grada 691
Glas Grada 690
Glas Grada 689
Glas Grada 688
Glas Grada 687
Glas Grada 686
Glas Grada 685
Glas Grada 684
Glas Grada 683
Glas Grada 682
Glas Grada 681
Glas Grada 680
Glas Grada 679
Glas Grada 678
Glas Grada 677.
Glas Grada 676
Glas Grada 675
Glas Grada 674
Glas Grada 673
Glas Grada 672
Glas Grada 671
Glas Grada 670
Glas Grada 669
Glas Grada 668
Glas Grada 666/7
Glas Grada 665
Glas Grada 664
Glas Grada 663
Glas Grada 662
Glas Grada 661
Glas Grada 660
Glas Grada 659
Glas Grada 657
Glas Grada 656
Glas Grada 655
Glas Grada 654
Glas Grada 653
Glas Grada 652
Glas Grada 651
Glas Grada 650
Glas Grada 649
Glas Grada 648
Glas Grada 647
Glas Grada 646
Glas Grada 645
Glas Grada 644
Glas Grada 643
Glas Grada 642
Glas Grada 641
Glas Grada 640
Glas Grada 639
Glas Grada 638
Glas Grada 637
Glas Grada 636
Glas Grada 635
Glas Grada 634
Glas Grada 633
Glas Grada 632
Glas Grada 631
Glas Grada 630
Glas Grada 629
Glas Grada 628
Glas Grada 627
Glas Grada 626
Glas Grada 625
Glas Grada 624
Glas Grada 623
Glas Grada 622
Glas Grada 621
Glas Grada 620
Glas Grada 619
Glas Grada 618
Glas Grada 617
Glas Grada 616
Glas Grada 614 / 615
Glas Grada 613
Glas Grada 612
Glas Grada 611
Glas Grada 610
Glas Grada 609
Glas Grada 608
Glas Grada 607
Glas Grada 606
Glas Grada 605
Glas Grada 604
Glas Grada 603
Glas Grada 602
Glas Grada 601
Glas Grada 600
Glas Grada 599
Glas Grada 598
Glas Grada 597
Glas Grada 596
Glas Grada 595
Glas Grada 594
Glas Grada 593
Glas Grada 592
Glas Grada 591
Glas Grada 590
Glas Grada 589
Glas Grada 588
Glas Grada 587
Glas Grada 586
Glas Grada 585
Glas Grada 584
Glas Grada 583
Glas Grada 582
Glas Grada 581
Glas Grada 580
Glas Grada 579
Glas Grada 578
Glas Grada 577
Glas Grada 576
Glas Grada broj 575
Glas Grada 574
Glas Grada 573
Glas Grada 572
Glas Grada 571
Glas Grada 570
Glas Grada 569
Glas Grada 568
Glas Grada 567
Glas Grada 566
Glas Grada 565
Glas Grada 564
Glas Grada 562-563
Glas Grada 561
Glas Grada 560
Glas Grada 559
Glas Grada 558
Glas Grada 557
Glas Grada 556
Glas Grada 555
Glas Grada 554
Glas Grada 553
Glas Grada novi broj
Glas Grada 551
Glas Grada 550
Glas Grada 549
Glas Grada 548
Glas Grada 547
Glas Grada 546
Glas grada 545
Glas Grada 544
Glas Grada 543
Glas Grada 542
Glas Grada 541
Glas Grada 540
Glas Grada 539
Glas Grada 538
Glas Grada 537
Glas Grada 535 / 536
Glas Grada 534
Glas Grada 533
Glas Grada 532
Glas Grada 531
Glas Grada 530
Glas Grada 529
Glas Grada 528
Glas Grada 527
Glas Grada 526
Glas Grada 525
Glas Grada 524
Glas Grada 523
Glas Grada 522
Glas Grada 521
Glas Grada 520
Glas Grada 519
Glas Grada 518
Glas Grada 517
Glas Grada 516
Glas Grada 515
Glas Grada 514
Glas Grada broj 513
Glas Grada 512
Glas Grada 510/511
Glas Grada 509
Glas Grada 508
Glas Grada 507
Glas Grada 506
Glas Grada 505
Glas Grada 496
Glas Grada 497
Glas Grada 498
Glas Grada 499
Glas Grada 500
Glas Grada 502
Glas Grada 504
Glas Grada broj 503
Nazad Naprijed