MALI OGLASI
18.09.2022 | Damir Račić

ZANIMLJIVOSTI IZ TISKA Slaba skrb općine za zidine prije II. svjetskog rata

Autor: Libero Portal
Foto: LTV
Slaba skrb općine za zidine prije II. svjetskog rata
Sumnjam da itko od dubrovačkih kolekcionara posjeduje staru razglednicu iz razdoblja između dva svjetska rata na kojoj se jasno vidi bilo kakvo vanjsko oštećenje na zidinama i utvrdama (osim bršljana na zidinama)

 To svakako nije poželjan i zanimljiv dubrovački motiv, a pokazala bi se nebriga i zanemarivanje općinske vlasti za cjelokupnu dubrovačku fortifikaciju. Postoje „fotke“ na kojima se detaljno vidi samoniklo raslinje (bršljan, divlja smokva, kapare) koje prekrivaju negdje više, a negdje manje zidine i/ili utvrde, što dovoljno govori kakav je bio odnos i skrb ondašnje općinske vlasti prema najmonumentalnijem dubrovačkom povijesnom spomeniku ali i konkretnim detaljima.

 

Međutim, ako nema fotografskog materijala koji prikazuje propadanje i zapuštenost zidina na pojedinim mjestima pod utjecajem „zuba vremena“ i drugih uzroka, barem postoje zapisi koji su objelodanjeni u lokalnim tiskovinama. Jedan opširniji zapis pronašao sam u posljednjem broju lokalne tiskovine. Nakon 20-ak dana započeo je II. svjetski rat na tlu Jugoslavije i lokalna tiskovina prestala je izlaziti. Koliko je dubrovačka spomenička baština bila zapuštena i zanemarena od strane lokalne vlasti neposredno uoči II. svjetskog rata najbolje nam predstavlja samo uredništvo čiji je tekst objavljen u lokalnoj tiskovini.

 

„Dubrava“ od 15.3.1941. g; br. 116.

 

ŠTO SVAKO OKO NE VIDI

 

„Pod gornjim naslovom objelodanit ćemo nekoliko primjedaba, za koje unaprijed kažemo da nijesu zlonamjerne niti uperene protiv bilo koje ličnosti. Konstatirati ćemo samo neke nedostatke u pogledu čuvanja i uzdržavanja historičkih spomenika Dubrovnika, u najboljoj namjeri da se ti nedostatci isprave, tim više, što je i sam Gospodin Ban Banovine Hrvatske propisao Uredbu o čuvanju starina (Nar. Novine br. 175 od 3.VIII.1940.).

 

Najveličanstveniji spomenik starog Dubrovnika su njegove divne zidine i utvrde. Dubrovnik bez tih kolosalnih građevina ne bi bio više Dubrovnik, ne bi bio privlačiva točka za turiste; bio bi obični gradić kakovih ima dosta na Sredozemnom moru. Te zidine, za koje je rekao austrijski vojni inžinjer Kirchmayer u svojoj knjizi „La caduta della Republica di Ragusa“: „da su divni plašt koji još postoji, još divnije vlade koje više nema“, svetinja su svakom pravom Dubrovčaninu i rodoljubnom Hrvatu.

 

U zadnje se vrijeme vrlo malo posvećuje pažnja tim spomenicima domoljublja starih Dubrovčana, tim kamenim čuvarima 1200 godišnje slobode. (Uredništvo je pretjeralo, ali zanemarimo njihovo preuveličavanje. – kom. D.R.) Neki dijelovi počeli su se već pretvarati u ruševine. Divlje smokve, kapare i drugi korov nesmetano rastu i raskopavaju staro kamenje. Kapara i divlja smokva su smrt za zidove, jer prva pretvara vapno u zemlju, a potonja čini da se zidovi raspuknu. Niko o tome ne vodi računa. Za uzdržavanje barem onog dijela koji je u općinskim rukama, morao bi se brinuti tehnički odsjek Općine. Na općini ima dosta veliki broj radnika, pa bi se moglo odrediti jednoga da guli kapare, divlje smokve i drugu travurinu, te da žile kapare i smokve naštrca solnom kiselinom, to bar nije skupo. Nijesu tu toliko krive pare koliko nemarnost. Kao dokaz nemarnosti navest ćemo nekoliko primjera: Od Vratnica gradskih vrata, izuzevši one koje su namještene, sačuvale su nam se još samo 2 para, i to: 1) One vanjskih vrata od Ploča, koje leže na zemlji u prizemlju tvrđave sv. Ivana (općinski magazin) da prije istrunu i sa kojih su već nestala neka gvožđa, i 2) Vratnice vrata na prvom mostu od Ploča (ispod kipa sv. Vlaha) koja su sa strane tehničkog odsjeka, prilikom ispražnjavanja prizemlja sv. Ivana bačene u dvorište „Stare bekarije“ (gdje se ugljen prodava). Prenijeti barem te vratnice na jedno podesno suho mjesto, na primjer u muzej na Rupama, nije pitanje para već dobre volje i razumijevanja.

 

Kao drugi primjer navađamo slijedeće: Svojedobno je općina odobrila kredit od 8.000 dinara za uređenje nekih objekata kao zakloništa za napad iz vazduha. Tom prilikom uređena je za gornje svrhe i tvrđava Bokar. U toj tvrđavi se je nešto popravljalo i inkartavalo. Među ostalim napravljen je i svod koji vodi u dvorište. Na tom svodu fale 3-4 kamena, u dvorištu je hrpa kamenja, ali se niko nije sjetio da tih par kamena namjesti. Prokop i stepenice koje kroz kulu Puncjelu vode u Bokar, nabacili su betonom. Na tom prokopu fale pragovi vrata i to sa jedne strane svi, a s druge strane djelomično. U općinskom magazinu ima dosta starih pragova, te što bi bilo koštalo, kad se je već taj prokop popravljao, namjestiti i pragove? U mjesecu maju bojadisana su „Među vratima od Pila“ vrata, koja vode u općinski park u Posatu i ona koja vode u općinski rasadnik (!), ali na gradska vrata, koja su i te kako potrebita da ih se bojadiše, nije se niko sjetio. A što da kažemo za vratnice vrata od Ponte. Izgleda da se čeka da potpuno propadnu, da ih se može čim prije baciti u dvorište stare bekarije. Gdje su njihova gvožđa, to sam Bog zna.

 

Do obnove zvonika bila je pod svodovima ugrađena lijepa nikija, nad kojom je bilo poprsje sv. Vlaha. Ta nikija nije više namještena i ako je za istu ostavljena udubina u zidu. Nikija koja se sastoji od 6 komada, nalazi se još kompletna u općinskom magazinu među starim pragovima, a poprsje sv. Vlaha ležalo je svojedobno u kancelariji šefa tehničkog odsjeka. Da se ta nikija namjesti t. j. da se još nije namjestila, nije opet pitanje para. Da bi se divna dubrovačka utvrđenja sačuvala potomstvu, neophodno je potrebito izvesti stanovite popravke. Navesti ćemo uslijed toga sadašnje stanje najzapuštenijih djelova. Minčeta. Kako je poznato u Minčeti se nalazi stari rezervoar vode, iz kojeg su se nekada snabdjevale gradske česme. Sada se iz tog rezervoara snabdjevaju samo još neki objekti. Dno tog visećeg (?!) rezervoara je u dezolatnom stanju, sa svih strana se cijedi voda koja ispire vapno. Rastopljeno vapno u obliku bijele mase kapi u donji hodnik. Ako se taj rezervoar ne da više popraviti, zašto ga se ne bi moglo potpuno isključiti, a objekte koji se iz njega snabdjevaju, priključiti na vodovodnu mrežu. To bi trebalo čim prije učiniti, da ta krasna tvrđava, taj simbol Dubrovnika ne propadne.

 

Bokar. Ona strana tvrđave Bokar, koja je okrenuta prema pučini, već je u takvom stanju da će početi kamenje da ispada. Zid uništava sol, koja je već potpuno izjela vapno, Kad jednom počne ispadati kamenje, morski valovi će uništiti tu tvrđavicu. Zid do Bokara je takav da prijeti opasnost da će se srušiti i već je ispalo nekoliko kamena. Mrtvo zvono. Najzapušteniji predio gradskih utvrda je kula sa bastionom „Mrtvo zvono“ i zid sa obje strane bastiona. To su najstariji zidovi Dubrovnika, to je zapravo matica i temelj današnjeg grada. Bastion sa kulom je tako obrastao kaparom i travurinom, da se ni kamenje ne vidi. Na tom dijelu zidova prokopani su razni otvori za silaz na hridine ispod grada. Smeće se gomila na hridinama. Na jednom mjestu zja(pi) golema rupa, gdje je bio stari nužnik bivše kasarne sv. Marije.

 

Vrata od Ploča. Drugi su glavni ulaz u grad. Uz ta vrata naslonjena je nemoguća zgradurina Bakteriološkog instituta. Ta zgrada sa svojim ružnim inkartanim pročeljem, nemogućim i neestetskim prozorima; kvari svaki lijepi utisak tog jedinstvenog gradskog ulaza i sakriva izgled jedne od najjačih utvrda starog Dubrovnika. (Zgrada se nalazila na Trgu oružja. Srušena je 1954. godine. Jedno vrijeme imala je namjenu i kao veterinarska stanica prije potpunog uklanjanja. Druga zgrada tzv. „Ruski dom“ srušena je 15-ak godina kasnije. Obje zgrade podignute su za vrijeme austrougarske vladavine. – nap. D.R.) A što da rečemo za sama vrata? Kapare ih raskopavaju, svod treba nužno popravaka, vratnice gniju u podzemlju sv. Ivana. Zašto se ta vrata ne bi mogla urediti kako i ona od Pila? Jedan je Dubrovčanin nabavio i 5 kugla za protu-tege mosta, koje se kugle moraju nalaziti u općinskom magazinu. Austrija je svojedobno proširila vrata na drugom mostu i mjesto kamenog svoda, stavila svod od opeka, tako da ta vrata izgledaju kao ulaz u neku garažu na periferiji. Što bi koštalo napraviti taj svod od kamena? (Ukoliko je moguće vratiti u izvorni izgled u nadležnosti je DPDS-a – kom. D.R.)

 

Kula sv. Jakova. Unutarnja strana zida te kule, poviše istoimene crkvice na Pelinama je u očajnom stanju, kapare ga izjedaju, a konsole hodnika pucaju. Napominjemo da je tu najpitoreskiji zakutak starog Dubrovnika, za kojeg nažalost malo tko znade. Tu je interesantni gotski svod starih gradskih vrata „Porta Ragnina“. Prva kula ispod Minčete. Kroz tu kulu sa bivšeg Sokolskog igrališta, probiven je prolaz na platformu vanjskog zida. Prolaz izgleda kao da su ga Avari prokopali. Taj prolaz bi se morao ili zatvoriti ili ugraditi propisna vrata. Vanjski zid. Sa strane zvane „Iza grada“, t. j. od kule sv. Jakova do Minčete, sa svojim od zuba vremena pokvarenim gornjim rubom sliči na neku zapuštenu ruševinu. Da li se namjerava jednom to popraviti? Bastion ispod kule sv. Luke. Sa unutarnje strane je potpuna ruševina, a sa vanjske mu je more potkopalo temelj.

 

Na bastionu sv. Roka, podignut je paviljon vojne bolnice i time prekinut kružni put na zidinama. Da li se je neko postarao da vojna vlast dozvoli da Općina poruši taj paviljon, koji kvari panoramu grada i time otvori prolaz preko zidina na cijelom opsegu grada. Šetnja po morskom dijelu zidina bila bi još interesantnija, nego po kopnenom. Da li se je neko pobrinuo, da se i ona ružna zgradurina bakteriološkog instituta ukloni i predio od vrata od Ploča dovede u onakvo stanje, kakovo je bilo za doba Republike. Primjećujemo da zidine Dubrovnika nijesu neki pasivni spomenik, kojeg se mora uzdržavati, već da od njihovih ulaznica Općina ima ipak neku korist. Završavamo sa željom, da sve ovo ne bude „glas vapijućeg u pustinji“. Tehnički odsjek je pozvan da na sve ovo misli i pazi. Kad se tiče Dubrovnika, neka svakom Dubrovčaninu bude u srcu i u pameti onaj značajni stih (natpis) uklesan nad ulazom u Malo vijeće: „Obliti privatorum publica curate“.

 

Ovo što je uredništvo navelo nisu sva oštećenja na cjelokupnoj dubrovačkoj fortifikaciji. Uopće se ne spominju devastacije koje su učinjene tijekom A.-U. vladavine. Uredništvo oprezno („u rukavicama“) opominje kolalnu vlast da ne čine dovoljno u svezi zaštite i skrbi za spomenički baštinu Dubrovnika.

 

Uredništvo veoma je dobro upoznato s mnogim oštećenjima koje su nastala na zidinama i utvrdama zbog djelovanja „zuba vremena“, posljedica ljudskog zanemarivanja i djelovanja (nedozvoljenim radnjama na spomeničkoj baštini – kom. D.R.) i naposljetku zbog samoniklog bilja. Je li autor napisa osobno obišao sva navedena mjesta ili su građani o svojim zapažanjima pisali uredništvu „Dubrave“ manje je važno. Najvažnije je primjetiti da je potreba o zaštiti najmonumentalnije spomeničke baštine Dubrovnika upozorena lokalna vlast i dubrovačka javnost posredstvom lokalne tiskovine. Treba imati u vidu da je u napisu navedeno samo oštećenja i devastacije unutar zidina. Sve ostale zapuštene i devastirane fortifikacije i drugi povijesni objekti na području bivše Dubrovačke Republike nisu uopće spomenuti!

 

Svaki materijal je podložan postepenom propadanju, ali drvo je najosjetljivije usljed djelovanja atmosferilija: morske soli, sunca i vlage, zato nije iznenađujuće o navođenju više primjera o stanju gradskih vratnica koje se spominju u tekstu, pa čak o onih koji se nalaze odložene u općinskom magazinu.

 

Uklanjanje građevina podignute tijekom austrougarske vladavine, te popravaka manjih oštećenja započelo je već tijekom II. svjetskog rata i neposredno nakon završetka rata. (Vojni paviljon na bastionu sv. Margarite uklonjen je krajem 1943. ili početkom 1944. godine koji je sprječavao prolaz po obilaznom hodniku zidina. – nap. D.R.). Lukša Beritić: „Odmah nakon oslobođenja Dubrovnika i to već 14. prosinca 1944. osnovan je u sklopu Tehničkog odjela N.O.O. pododsjek za zidine i spomenike sa zadatkom, da se zidine urede i po mogućnosti poprave. Taj pododsjek ukinut je 15.II.1946.“ Nakon osnivanja DPDS u kolovozu 1952. godine, Društvo je preuzelo brigu i skrb za zidine, odnosno za cjelokupnu dubrovačku fortifikaciju, ali i za onu izvan Dubrovnika koja se nalazi na području bivše Dubrovačke Republike. Za veće građevinske sanacije nije u početku bilo novaca, pa se je radilo prema mogućnostima i prioritetima.

 

Posljednjih 20-ak godina (izuzimajući godine 2020-2021) kada se je prihod DPDS znatno povećavao (cijene ulaznica su se povećavale u suglasnosti sa Gradom), onda se je moglo planirati znatno složenije ujedno i skuplje sanacijske zahvate na mnogim povijesnim spomenicima na području bivše Dubrovačke Republike, kao npr. tvrđava Soko u Dunavama, Kaštio u Stonu, knežev dvor u Slanom, knežev dvor u Pridvorju, mlinice u Konavlima itd. Krajem tekuće godine DPDS donosi program radova za sljedeću godinu u kojem su uključeni sanacijski radovi na fortifikaciji u gradu Dubrovniku, Stonu, Primorju, na otocima, Župi dubrovačka, Konavlima. Ima toliko planova da preostali prihod od 40% koji preostaje DPDS (Grad dobija 60%) nije dostatan da se radovi istovremeno obavljaju na različitim lokalitetima. Osim navedenog, DPDS je ograničeno s radovima jer u našem gradu nema dovoljno građevinske operative s atestom da mogu raditi na spomenicima kulture, pa se dio započetih obimnih radova prenosi i na sljedeće godine što produžava obnovu. Ne mali problem je i birokratske naravi, tj. dugo čekanje na razne dozvole što otežava početak radova.

 

Uz dosadašnju 70-godišnju skrb DPDS prema spomeničkoj baštini, može se bez pretjerivanja reći da će naši potomci znati cijeniti jedno civilno društvo koje je sačuvalo od propadanja spomeničko nasljeđe za koje se treba nastaviti brinuti.

Znate li nešto više o temi ili želite prijaviti grešku u tekstu?
Ocijenite članak
Znate li nešto više o temi ili želite prijaviti grešku u tekstu? Zatvori
Pošalji
Glas Grada - Tiskana izdanja
Glas Grada 930
Glas Grada 929
Glas Grada 928
Glas Grada 927
Glas Grada 925
Glas Grada 924
Glas Grada 923
Glas Grada 922
Glas Grada 921
Glas Grada 920
Glas Grada 919
Glas Grada 918
Glas Grada 917
Glas Grada 916
Glas Grada 915
Glas Grada 914
Glas Grada 913
Glas Grada 912
Glas Grada 911
Glas Grada 910
Glas Grada 909
Glas Grada 908
Glas Grada 907
Glas Grada 906
Glas Grada 905
Glas Grada 904
Glas Grada 903
Glas Grada 902
Glas Grada 901
Glas Grada 900
Glas Grada 898/899
Glas Grada 897
Glas Grada 896
Glas Grada 895
Glas Grada 894
Glas Grada 893
Glas Grada 892
Glas Grada 891
Glas Grada 890
Glas Grada 889
Glas Grada 888
Glas Grada 887
Glas Grada 886
Glas Grada 885
Glas Grada 884
Glas Grada 883
Glas Grada 882
Glas Grada 881
Glas Grada 880
Glas Grada 879
Glas Grada 878
Glas Grada 877
Glas Grada 876
Glas Grada 875
Glas Grada 873/874
Glas Grada 872
Glas Grada 871
Glas Grada 870
Glas Grada 869
Glas Grada 868
Glas Grada 867
Glas Grada 866
Glas Grada 865
Glas Grada 864
Glas Grada 863
Glas Grada 862
Glas Grada 861
Glas Grada 860
Glas Grada 859
Glas Grada 858
Glas Grada 857
Glas Grada 856
Glas Grada 855
Glas Grada 854
Glas Grada 853
Glas Grada 852
Glas Grada 851
Glas Grada 850
Glas Grada 849
Glas Grada 848
Glas Grada 847
GLAS GRADA 846
Glas Grada 845
Glas Grada 844
Glas Grada 843
Glas Grada 842
Glas Grada 841
Glas Grada 840
Glas Grada 839
Glas Grada 838
Glas Grada 837
Glas Grada 836
Glas Grada 835
Glas Gada 834
Glas Gada 833
Glas Grada 832
Glas Grada 831
Glas Grada 830
Glas Grada 829
Glas Grada 828
Glas Grada 827
Glas Grada 826
Glas Grada 825
Glas Grada 824
Glas Grada 823
Glas Grada 821/822
Glas Grada 820
Glas Grada 819
Glas Grada 818
Glas Grada 817
Glas Grada 816
Glas Grada 815
Glas Grada 814
Glas Grada 813
Glas Grada 812
Glas Grada 811
Glas Grada 810
Glas Grada 809
Glas Grada 808
Glas Grada 807
Glas Grada 806
Glas Grada 805
Glas Grada 804
Glas Grada 803
Glas Grada 802
Glas Grada 801
GLAS GRADA 800
Glas Grada 799
Glas Grada 798
Glas Grada 797
Glas Grada 196
Glas Grada 795
Glas Grada 794
Glas Grada 793
Glas Grada 792
Glas Grada 791
Glas Grada 790
Glas Grada 789
Glas Grada 788
Glas Grada 787
Glas Grada 786
Glas Grada 785
Glas Grada 784
Glas Grada 783
Glas Grada 782
Glas Grada 781
Glas Grada 780
Glas Grada 779
Glas Grada 778
Glas Grada 777
Glas Grada 776
Glas Grada 775
Glas Grada 774
GLAS GRADA 773
Glas Grada 772
Glas Grada 771
Glas Grada 770
Glas Grada 769
Glas Grada 768
Glas Grada 767
Glas Grada 766
Glas Grada 765
Glas Grada 764
Glas Grada 763
GLAS GRADA 762
Glas Grada 761
Glas Grada 760
Glas Grada 759
Glas Grada 758
Glas Grada 757
Glas Grada 756
Glas Grada 755
Glas Grada 754
Glas Grada 753
Glas Grada 752
Glas Grada 751
GLAS GRADA 750
Glas Grada 749
Glas Grada 748
GLAS GRADA 747
GLAS GRADA 746
GLAS GRADA 745
GLAS GRADA 743/744
GLAS GRADA 742
Glas Grada 741
Glas Grada 740
Glas Grada 739
Glas Grada 738
Glas Grada 737
Glas Grada 736
Glas Grada 735
Glas Grada 734
Glas Grada 733
Glas Grada 732
Glas Grada 731
Glas Grada 730
Glas Grada 729
Glas Grada 728
Glas Grada 727
Glas Grada 726
Glas Grada 725
Glas Grada 724
Glas Grada 723
Glas Grada 722
Glas Grada 721
Glas Grada 720
Glas Grada 718/719
Glas Grada 717
Glas Grada 716
Glas Grada 715
Glas Grada 714
Glas Grada 713
Glas Grada 712
Glas Grada 711
Glas Grada 710
Glas Grada 709
Glas Grada 708
Glas Grada 707
Glas Grada 706
Glas Grada 705
Glas Grada 704
Glas Grada 703
Glas Grada 702
Glas Grada 701
Glas Grada 700
Glas Grada 699
Glas Grada 698
Glas Grada 697
Glas Grada 696
Glas Grada 695
Glas Grada 694
Glas Grada 693
Glas Grada 692
Glas Grada 691
Glas Grada 690
Glas Grada 689
Glas Grada 688
Glas Grada 687
Glas Grada 686
Glas Grada 685
Glas Grada 684
Glas Grada 683
Glas Grada 682
Glas Grada 681
Glas Grada 680
Glas Grada 679
Glas Grada 678
Glas Grada 677.
Glas Grada 676
Glas Grada 675
Glas Grada 674
Glas Grada 673
Glas Grada 672
Glas Grada 671
Glas Grada 670
Glas Grada 669
Glas Grada 668
Glas Grada 666/7
Glas Grada 665
Glas Grada 664
Glas Grada 663
Glas Grada 662
Glas Grada 661
Glas Grada 660
Glas Grada 659
Glas Grada 657
Glas Grada 656
Glas Grada 655
Glas Grada 654
Glas Grada 653
Glas Grada 652
Glas Grada 651
Glas Grada 650
Glas Grada 649
Glas Grada 648
Glas Grada 647
Glas Grada 646
Glas Grada 645
Glas Grada 644
Glas Grada 643
Glas Grada 642
Glas Grada 641
Glas Grada 640
Glas Grada 639
Glas Grada 638
Glas Grada 637
Glas Grada 636
Glas Grada 635
Glas Grada 634
Glas Grada 633
Glas Grada 632
Glas Grada 631
Glas Grada 630
Glas Grada 629
Glas Grada 628
Glas Grada 627
Glas Grada 626
Glas Grada 625
Glas Grada 624
Glas Grada 623
Glas Grada 622
Glas Grada 621
Glas Grada 620
Glas Grada 619
Glas Grada 618
Glas Grada 617
Glas Grada 616
Glas Grada 614 / 615
Glas Grada 613
Glas Grada 612
Glas Grada 611
Glas Grada 610
Glas Grada 609
Glas Grada 608
Glas Grada 607
Glas Grada 606
Glas Grada 605
Glas Grada 604
Glas Grada 603
Glas Grada 602
Glas Grada 601
Glas Grada 600
Glas Grada 599
Glas Grada 598
Glas Grada 597
Glas Grada 596
Glas Grada 595
Glas Grada 594
Glas Grada 593
Glas Grada 592
Glas Grada 591
Glas Grada 590
Glas Grada 589
Glas Grada 588
Glas Grada 587
Glas Grada 586
Glas Grada 585
Glas Grada 584
Glas Grada 583
Glas Grada 582
Glas Grada 581
Glas Grada 580
Glas Grada 579
Glas Grada 578
Glas Grada 577
Glas Grada 576
Glas Grada broj 575
Glas Grada 574
Glas Grada 573
Glas Grada 572
Glas Grada 571
Glas Grada 570
Glas Grada 569
Glas Grada 568
Glas Grada 567
Glas Grada 566
Glas Grada 565
Glas Grada 564
Glas Grada 562-563
Glas Grada 561
Glas Grada 560
Glas Grada 559
Glas Grada 558
Glas Grada 557
Glas Grada 556
Glas Grada 555
Glas Grada 554
Glas Grada 553
Glas Grada novi broj
Glas Grada 551
Glas Grada 550
Glas Grada 549
Glas Grada 548
Glas Grada 547
Glas Grada 546
Glas grada 545
Glas Grada 544
Glas Grada 543
Glas Grada 542
Glas Grada 541
Glas Grada 540
Glas Grada 539
Glas Grada 538
Glas Grada 537
Glas Grada 535 / 536
Glas Grada 534
Glas Grada 533
Glas Grada 532
Glas Grada 531
Glas Grada 530
Glas Grada 529
Glas Grada 528
Glas Grada 527
Glas Grada 526
Glas Grada 525
Glas Grada 524
Glas Grada 523
Glas Grada 522
Glas Grada 521
Glas Grada 520
Glas Grada 519
Glas Grada 518
Glas Grada 517
Glas Grada 516
Glas Grada 515
Glas Grada 514
Glas Grada broj 513
Glas Grada 512
Glas Grada 510/511
Glas Grada 509
Glas Grada 508
Glas Grada 507
Glas Grada 506
Glas Grada 505
Glas Grada 496
Glas Grada 497
Glas Grada 498
Glas Grada 499
Glas Grada 500
Glas Grada 502
Glas Grada 504
Glas Grada broj 503
Nazad Naprijed