MALI OGLASI
19.11.2022 | Damir Račić

ZANIMLJIVOSTI IZ TISKA Popularizacija hrvatske knjige tijekom Drugog svjetskog rata

Autor: Libero Portal
Foto: Pixabay
Popularizacija hrvatske knjige tijekom Drugog svjetskog rata
Koliko se čita, koliko se knjiga kupuje, općenito o stanju knjige posljednjih 10-ak ili više godina u Hrvatskoj povremeno se raspravlja na prigodnim manifestacijama posvećene knjizi

Sasvim je razumljivo da knjiga nije primarna kulturna potreba kad je životna egzistencija važnija. Npr. tijekom ratnih godina ili zbog povećanja životnih troškova kada je briga za preživljavanje osnovna briga. U mirnodobsko vrijeme pogotovo kad je standard ljudi ugrožen zbog nezaposlenosti, inflacije ili nekog drugog socijalnog razloga sve manje kupuju se i novine. Korisnika socijalnih samoposluga, pučkih kuhinja, pomoći Caritasa sve je više.

 

Razne humanitarne akcije kao npr. uoči Božića ili Uskrsa često su namjenjene za siromašne. U sadašnjim okolnostima ni cijena knjige nije zanemariva kod određenog dijela stanovništva u Hrvatskog, iako PDV na knjigu iznosi 5%.

 

Rijetko ili nikako čitatelji imaju priliku da saznaju nešto više o popularizaciji knjige tijekom II. svjetskog rata. U lokalnoj dnevnoj tiskovini „Hrvatska“ (10.4.1944.-17.10.1944.) objavljeno je novinsko izvješće o značaju kulturnog napretka naroda posredstvom knjige.

 

„Hrvatska“ od 29.7.1944. g; br. 88.

 

DANI HRVATSKE KNJIGE BIT ĆE ODRŽANI I U DUBROVNIKU

 

„Dubrovnik, 28. srpnja. Odjel za obće narodno prosvjećivanje Ministarstva narodne prosvjete u suradnji s Glavnim ravnateljstvom za promičbu odlučio je da i ove godine održi priredbu „Dani hrvatske knjige“ i to od 29. srpnja do 6. kolovoza. Kroz ovo vrieme i u našem gradu bit će priredjena prigodna priredba, o čem(u) ćemo pravovremeno javiti. Tom zgodom bit će održano i jedno predavanje. Hrvatska knjiga je mjerilo hrvatske kulture i obćeg narodnog napredka, i njenim kultom za tih težkih dana, koje doživljavamo, dokazat ćemo da je duh još uviek glavni čimbenik koji vodi hrvatski narod. Za vrieme ovog tjedna dužnost je i svakog našeg sugradjanina Hrvata da kupnjom barem jedne hrvatske knjige podupre plemenita nastojanja mjerodavnih oko promicanja probitaka hrvatske književnosti.“

 

(Prijepis izvornog novinskog izvješća prema pravopisu kakav je bio u uporabi tijekom II. svjetskog rata. – nap. D.R.)

 

Bez sumnje knjige će se i dalje tiskati u Hrvatskoj jer ima puno malih nakladnika bez obzira na znatan pad njene popularnosti i općenito zainteresiranosti za kupnjom. O prodajnoj cijeni knjige dalo bi se raspravljati. Knjige se kupuju najčešće kad su u pitanju značajni popusti. Tu privilegiju svake godine imaju Zagrebčani kao npr. na ovogodišnjem 44.

 

„Interliberu“ tijekom „Mjeseca knjige“ (15.10.-15.11.). Knjiga može biti prigodni dar nekome za rođendan, Božić ili Novu godinu ili u nekoj drugoj prigodi, ako znamo interes osobe za neki žanr kojoj se želi darovati knjiga. Najveći razlog smanjenju interesa za knjigu značajan je pad standarda stanovništva u Hrvatskoj. Međutim, mogu biti i drugi razlozi. Nije samo knjiga ugrožena nego općenito sveukupna kulturna djelatnost. U egzistencijalnim uvjetima kakvi jesu, ljubitelji knjige okreću se prema knjižnicama. Koliko mi je poznato svaki građanin Hrvatske iz knjižnice pozajmi i pročita više od jedne knjige što je sadašnji katastrofalni godišnji prosjek. Čak ni djeca nisu puno zainteresirana za stripove kao u moje doba.

 

Mnoge mudre izreke rečene su o knjizi (vidi: „Velika enciklopedija aforizama“). Osobno mi je najdraža koju je rekao Tin Ujević: „Knjiga nije hrana, ali je poslastica“. Tijekom 1982. godine XX. stoljeća u Lazaretu bila je knjižara, a kasnije (ako se ne varam) i anikvarijat „Marin Držić“ u kojem su građani mogli nabaviti knjigu po povoljnijoj cijeni. Već od 60-ih godina XX. stoljeća u Dubrovniku je postojao antikvarijat! („D.v.“ od 11.6.1964. br. 712. „Antikvarijat u novim prostorijama“.) U Lazaretu povremeno se predstavljaju literalni radovi raznih autora. Smatram, da je knjizi ipak malo posvećeno u njenoj popularizaciji u „kreativnoj četvrti“ Lazareta npr. popularna predavanja posvećana stripu, znanstvenoj fantastici, krimiću i drugim žanrovima. Ponosimo se bogatom dubrovačkom književnom baštinom, ali ništa se radi na njenoj zaštiti. Konkretno na knjižnoj građi u Znanstvenoj knjižnici u ljetnikovcu Skočibuha. Poznati su mi podatci o raznim kulturnim društvima koja su osnovana u našem gradu i koja su djelovala kraće ili duže vrijeme od početka 50-ih do kraja 70-ih godina XX. stoljeća. (Možda ću sastaviti i predstaviti popis svih kulturnih društava iz navedenog razdoblja.) Bez obzira na tzv. „olovna vremena“ prijašnja komunistička vlast željela je popularizirati kulturu i što više ju približiti običnom čovjeku, od djeteta do starca. Za navedeno razdoblje bez pretjerivanja može se reći da je bilo „zlatno doba“ Narodnog kazališta koje je u ožujku 1967. godine preimenovano u Kazalište Marina Držića. 

 

Mjesečno su predstavljene po dvije premijere! Tko nije upoznat s povijesnim činjenicama u svezi kulture ponude, potpuno je besmisleno s današnjeg stanovišta da kritizira kulturnu djelatnost u našem gradu u navedenom razdoblju. U lokalnom tjedniku mogu se pronaći mnogobrojne vijesti i najave kulturnih događanja, ne uključujući program DLJI. U osnovnim crtama koja je općenita definicija za riječ kultura? „To je cjelokupno društveno nasljeđe neke grupe ljudi, tj. naučeni obrasci mišljenja, osjećaja i djelovanja neke grupe, zajednice ili društva, kao i izrazi tih obrazaca u materijalnom objektima. Riječ kultura dolazi od latinskog „colere“, što je značilo: nastanjivati, uzgajati, štititi, štovati. Za kulturu postoje i druge definicije koje odražavaju razne teorije za razumjevanje i kriteriji za vrijednovanje ljudske djelatnosti.“ 

 

O kulturi je rečeno: „Kultura jedne nacije je ogledalo u kojem se odrazuje njezina svijest, vjerovanje i tradicija. Ukratko, to je ključ pomoću kojega se mogu otvoriti vrata svijesti jednog naroda i njegovih institucija.“ – Konoje Fuminaro.

 

„Kultura nije nadomjestak, nego ključ života.“ – H. William Mallock.

 

„Blažena kultura, što se sve u njezino ime ne tumači i ne odobrava!“ – Stjepan Radić.

 

Što se tiče zaštite nacionalnog indentiteta, a to je hrvatski (materinski) jezik na tom području kulture i izvješćivanja tonemo sve niže. Anglicizmi u svakodnevnom govoru preuzimaju sve više maha, te se može slobodno reći da se radi o govornoj tihoj kolonizaciji hrvatskog jezika. Mišljenja sam da HAZU, Institut za hrvatski jezik i jezikoslovlje ili Matica Hrvatska moraju netko od njih donjeti prijedlog zakona o zaštiti hrvatskog jezika, a istog da Sabor usvoji. U suprotnom za nekoliko desetljeća u govornom jeziku mlađeg naraštaja bit će više anglicizama nego hrvatskih standardnih riječi.

 

Upozorenje na zaštitu materinskog jezika objavilo je uredništvo „P.C.H.“ 1905. g.

 

„Po jeziku dok te bude, i glavom će te biti.“ – P. Preradović.

 

„Jezik je sva mudrost narodna.“ – M. Pavlinović.

 

„Prema podacima UNESCO-a UN-ove organizacije za kulturu i obrazovanje, statistički gledano na svijetu svaka dva tjedna nestaje po jedan jezik. UNESCO-v atlas ugroženih jezika trenutno bilježi 2.474 jezika kojima prijeti izumiranje (podatak od 21.2.2012.). Uz to, atlas bilježi i 230 jezika koji su nestali od 1950. g. Popis se aktualizira jednom tjedno. Da bi se upozorilo na taj zabrinjavajući podatak o izumiranju jezika UNESCO je 2000. g. 21. veljače proglasio Međunarodnim danom materinskog jezika.“

 

Mnogi čitatelji će se zapitati na kojem su jeziku međusobno razgovarala dubrovačka vlastela. Evo jasnog odgovora.

 

„Dubrovački list“ od 13.9.1924. g; br. 33.

 

MATERINSKI JEZIK DUB. VLASTELE U VRIJEME PADA REPUBLIKE

 

Obzirom da je tekst poduži navesti ću samo krajnji zaključak autora napisa A.V. Solovjeva (Kalise, Poljska, 1890 – Ženeva, Švicarska, 1971.) – nap. D.R. „Dubrovačka vlastela govorila su među sobom narodnim tj. ilirskim (hrvatskim) jezikom.

Znate li nešto više o temi ili želite prijaviti grešku u tekstu?
Ocijenite članak
Znate li nešto više o temi ili želite prijaviti grešku u tekstu? Zatvori
Pošalji
Glas Grada - Tiskana izdanja
Glas Grada 930
Glas Grada 929
Glas Grada 928
Glas Grada 927
Glas Grada 925
Glas Grada 924
Glas Grada 923
Glas Grada 922
Glas Grada 921
Glas Grada 920
Glas Grada 919
Glas Grada 918
Glas Grada 917
Glas Grada 916
Glas Grada 915
Glas Grada 914
Glas Grada 913
Glas Grada 912
Glas Grada 911
Glas Grada 910
Glas Grada 909
Glas Grada 908
Glas Grada 907
Glas Grada 906
Glas Grada 905
Glas Grada 904
Glas Grada 903
Glas Grada 902
Glas Grada 901
Glas Grada 900
Glas Grada 898/899
Glas Grada 897
Glas Grada 896
Glas Grada 895
Glas Grada 894
Glas Grada 893
Glas Grada 892
Glas Grada 891
Glas Grada 890
Glas Grada 889
Glas Grada 888
Glas Grada 887
Glas Grada 886
Glas Grada 885
Glas Grada 884
Glas Grada 883
Glas Grada 882
Glas Grada 881
Glas Grada 880
Glas Grada 879
Glas Grada 878
Glas Grada 877
Glas Grada 876
Glas Grada 875
Glas Grada 873/874
Glas Grada 872
Glas Grada 871
Glas Grada 870
Glas Grada 869
Glas Grada 868
Glas Grada 867
Glas Grada 866
Glas Grada 865
Glas Grada 864
Glas Grada 863
Glas Grada 862
Glas Grada 861
Glas Grada 860
Glas Grada 859
Glas Grada 858
Glas Grada 857
Glas Grada 856
Glas Grada 855
Glas Grada 854
Glas Grada 853
Glas Grada 852
Glas Grada 851
Glas Grada 850
Glas Grada 849
Glas Grada 848
Glas Grada 847
GLAS GRADA 846
Glas Grada 845
Glas Grada 844
Glas Grada 843
Glas Grada 842
Glas Grada 841
Glas Grada 840
Glas Grada 839
Glas Grada 838
Glas Grada 837
Glas Grada 836
Glas Grada 835
Glas Gada 834
Glas Gada 833
Glas Grada 832
Glas Grada 831
Glas Grada 830
Glas Grada 829
Glas Grada 828
Glas Grada 827
Glas Grada 826
Glas Grada 825
Glas Grada 824
Glas Grada 823
Glas Grada 821/822
Glas Grada 820
Glas Grada 819
Glas Grada 818
Glas Grada 817
Glas Grada 816
Glas Grada 815
Glas Grada 814
Glas Grada 813
Glas Grada 812
Glas Grada 811
Glas Grada 810
Glas Grada 809
Glas Grada 808
Glas Grada 807
Glas Grada 806
Glas Grada 805
Glas Grada 804
Glas Grada 803
Glas Grada 802
Glas Grada 801
GLAS GRADA 800
Glas Grada 799
Glas Grada 798
Glas Grada 797
Glas Grada 196
Glas Grada 795
Glas Grada 794
Glas Grada 793
Glas Grada 792
Glas Grada 791
Glas Grada 790
Glas Grada 789
Glas Grada 788
Glas Grada 787
Glas Grada 786
Glas Grada 785
Glas Grada 784
Glas Grada 783
Glas Grada 782
Glas Grada 781
Glas Grada 780
Glas Grada 779
Glas Grada 778
Glas Grada 777
Glas Grada 776
Glas Grada 775
Glas Grada 774
GLAS GRADA 773
Glas Grada 772
Glas Grada 771
Glas Grada 770
Glas Grada 769
Glas Grada 768
Glas Grada 767
Glas Grada 766
Glas Grada 765
Glas Grada 764
Glas Grada 763
GLAS GRADA 762
Glas Grada 761
Glas Grada 760
Glas Grada 759
Glas Grada 758
Glas Grada 757
Glas Grada 756
Glas Grada 755
Glas Grada 754
Glas Grada 753
Glas Grada 752
Glas Grada 751
GLAS GRADA 750
Glas Grada 749
Glas Grada 748
GLAS GRADA 747
GLAS GRADA 746
GLAS GRADA 745
GLAS GRADA 743/744
GLAS GRADA 742
Glas Grada 741
Glas Grada 740
Glas Grada 739
Glas Grada 738
Glas Grada 737
Glas Grada 736
Glas Grada 735
Glas Grada 734
Glas Grada 733
Glas Grada 732
Glas Grada 731
Glas Grada 730
Glas Grada 729
Glas Grada 728
Glas Grada 727
Glas Grada 726
Glas Grada 725
Glas Grada 724
Glas Grada 723
Glas Grada 722
Glas Grada 721
Glas Grada 720
Glas Grada 718/719
Glas Grada 717
Glas Grada 716
Glas Grada 715
Glas Grada 714
Glas Grada 713
Glas Grada 712
Glas Grada 711
Glas Grada 710
Glas Grada 709
Glas Grada 708
Glas Grada 707
Glas Grada 706
Glas Grada 705
Glas Grada 704
Glas Grada 703
Glas Grada 702
Glas Grada 701
Glas Grada 700
Glas Grada 699
Glas Grada 698
Glas Grada 697
Glas Grada 696
Glas Grada 695
Glas Grada 694
Glas Grada 693
Glas Grada 692
Glas Grada 691
Glas Grada 690
Glas Grada 689
Glas Grada 688
Glas Grada 687
Glas Grada 686
Glas Grada 685
Glas Grada 684
Glas Grada 683
Glas Grada 682
Glas Grada 681
Glas Grada 680
Glas Grada 679
Glas Grada 678
Glas Grada 677.
Glas Grada 676
Glas Grada 675
Glas Grada 674
Glas Grada 673
Glas Grada 672
Glas Grada 671
Glas Grada 670
Glas Grada 669
Glas Grada 668
Glas Grada 666/7
Glas Grada 665
Glas Grada 664
Glas Grada 663
Glas Grada 662
Glas Grada 661
Glas Grada 660
Glas Grada 659
Glas Grada 657
Glas Grada 656
Glas Grada 655
Glas Grada 654
Glas Grada 653
Glas Grada 652
Glas Grada 651
Glas Grada 650
Glas Grada 649
Glas Grada 648
Glas Grada 647
Glas Grada 646
Glas Grada 645
Glas Grada 644
Glas Grada 643
Glas Grada 642
Glas Grada 641
Glas Grada 640
Glas Grada 639
Glas Grada 638
Glas Grada 637
Glas Grada 636
Glas Grada 635
Glas Grada 634
Glas Grada 633
Glas Grada 632
Glas Grada 631
Glas Grada 630
Glas Grada 629
Glas Grada 628
Glas Grada 627
Glas Grada 626
Glas Grada 625
Glas Grada 624
Glas Grada 623
Glas Grada 622
Glas Grada 621
Glas Grada 620
Glas Grada 619
Glas Grada 618
Glas Grada 617
Glas Grada 616
Glas Grada 614 / 615
Glas Grada 613
Glas Grada 612
Glas Grada 611
Glas Grada 610
Glas Grada 609
Glas Grada 608
Glas Grada 607
Glas Grada 606
Glas Grada 605
Glas Grada 604
Glas Grada 603
Glas Grada 602
Glas Grada 601
Glas Grada 600
Glas Grada 599
Glas Grada 598
Glas Grada 597
Glas Grada 596
Glas Grada 595
Glas Grada 594
Glas Grada 593
Glas Grada 592
Glas Grada 591
Glas Grada 590
Glas Grada 589
Glas Grada 588
Glas Grada 587
Glas Grada 586
Glas Grada 585
Glas Grada 584
Glas Grada 583
Glas Grada 582
Glas Grada 581
Glas Grada 580
Glas Grada 579
Glas Grada 578
Glas Grada 577
Glas Grada 576
Glas Grada broj 575
Glas Grada 574
Glas Grada 573
Glas Grada 572
Glas Grada 571
Glas Grada 570
Glas Grada 569
Glas Grada 568
Glas Grada 567
Glas Grada 566
Glas Grada 565
Glas Grada 564
Glas Grada 562-563
Glas Grada 561
Glas Grada 560
Glas Grada 559
Glas Grada 558
Glas Grada 557
Glas Grada 556
Glas Grada 555
Glas Grada 554
Glas Grada 553
Glas Grada novi broj
Glas Grada 551
Glas Grada 550
Glas Grada 549
Glas Grada 548
Glas Grada 547
Glas Grada 546
Glas grada 545
Glas Grada 544
Glas Grada 543
Glas Grada 542
Glas Grada 541
Glas Grada 540
Glas Grada 539
Glas Grada 538
Glas Grada 537
Glas Grada 535 / 536
Glas Grada 534
Glas Grada 533
Glas Grada 532
Glas Grada 531
Glas Grada 530
Glas Grada 529
Glas Grada 528
Glas Grada 527
Glas Grada 526
Glas Grada 525
Glas Grada 524
Glas Grada 523
Glas Grada 522
Glas Grada 521
Glas Grada 520
Glas Grada 519
Glas Grada 518
Glas Grada 517
Glas Grada 516
Glas Grada 515
Glas Grada 514
Glas Grada broj 513
Glas Grada 512
Glas Grada 510/511
Glas Grada 509
Glas Grada 508
Glas Grada 507
Glas Grada 506
Glas Grada 505
Glas Grada 496
Glas Grada 497
Glas Grada 498
Glas Grada 499
Glas Grada 500
Glas Grada 502
Glas Grada 504
Glas Grada broj 503
Nazad Naprijed