Izvanredne vijesti
MALI OGLASI
28.02.2021 | Damir Račić

ZANIMLJIVOSTI IZ TISKA Otkriće krumpira prije 510 godina

Autor: Libero Portal
Foto: Pixabay
Otkriće krumpira prije 510 godina
Krumpir je prvi put opisao u jednom svom pismu Petar Čijska i naglasio, kako je to u Peru(u) starinska biljka čijim se plodom hrani stanovništvo

​U mnogim državama svijeta krumpir je jedna od glavnih poljoprivrednih kultura i istovremeno jedna od osnovnih namirnica koja služi za prehranu ljudi. Europa je upoznala njegov podzemni plod (gomolj) nakon povratka Kristofora Kolumba, koji je četiri puta (1492; 1493; 1498. i 1502.) preplovio Atlantski ocean i otkrio područja u Novom svijetu. Sa jednog od svojih putovanja, između ostalog, donio je biljku koja se je brzo proširila po cijeloj Europi. U početku su joj se divili zbog divnih cvjetova, dok nisu otkrili da podzemni dijelovi biljke, okruglastog, jajolikog ili valjkastog oblika, mogu biti hrana nakon odgovarajuće pripreme. Kao službena godina otkrića krumpira smatra se 1511. godina, te se ove godine navršava 510 godina, kako je krumpir postao dijelom ishrane čovječanstva. 

 

​O 400-godišnjici otkrića krumpira lokalna tiskovina donjela je sljedeći napis.

 

​„Crvena Hrvatska“ od 9.9.1911. g; br. 72.

 

​JUBILEJ KRUMPIRA

 

​„Ove godine navršava se četiri stotine godina kako su prve vijesti stigle u Evropu iz Peru(a) (Južna Amerika) o krumpiru. Krumpir je prvi put opisao u jednom svom pismu Petar Čijska i naglasio, kako je to u Peru(u) starinska biljka čijim se plodom hrani stanovništvo. To pismo pisao je u kolovozu 1511. godine. Oko slave za prijenos krumpira u Evropu bore (spore) se Španjolci, Talijani i Englezi. Zasad se pouzdano zna, da je godine 1560. krumpir za rasad prenesen iz Italije u Burgdun (Francuska), a odatlen u Holandiju, Tamo je nekoliko mladih krumpira i sjemena (krumpir se u kulturi ne razmnožava sjemenom, već podzemnim gomoljima, na kojima se iz njihovih „oka“ zameću novi izdanici – nap. D.R.) od krumpira dobio Filip de Sovry, koji je godinu dana kasnije poslao u Njemačku Karlu de L'Eclise(u), slavnom botaničaru i svome prijatelju, nekoliko krumpira i jednu ucvjetalu grančicu. U prvi mah krumpir je sađen i gojen kao vrlo rijetka biljka za ukrase i kićenje, a tek docnije počeli su ga razmnožavati (saditi) kao (za) jelo.“

 

​Zbog porasta stanovništva, ratova i gladi počeo se uzgajati i kao poljoprivredna biljka. Često su se primjenjivale prisilne mjere za širenje ove kulture, Fridrik Veliki u Njemačkoj, Petar Veliki i Katarina Velika u Rusiji. Krumpir je uz žitarice i rižu najvažnija prehrambena biljka. Odabiranjem i križanjem uzgojene je više stotina novih sorti krumpira.

 

​Irska je danas obećana zemlja za mnoge mlade Hrvate-ice koji odlaze u tu otočnu državu radi zaposljenja. Zbog gladi prije skoro 180 godina mnogi su Irci bili prisiljeni iseliti se iz svoje domovine u Ameriku i Kanadu. Podsjetiti ću na jedan tragični događaj iz prve polovine XIX. stoljeća kad je Irsku zahvatila velika glad (i popratne nevolje, „jedno zlo nikad ne dolazi samo“) jer je krumpir napao biljni nametnik. Vjerojatno se radi o kornjašu krumpirova zlatica i njegovih ličinki koje se hrane krumpirovim listom.   

 

​Nepoznata biljna uš napala je 1844. usjeve krumpira u Sjevernoj Americi. Na tu pojavu u to vrijeme nitko u Europi nije obraćao pažnju. Međutim, 1845. ova biljna uš pojavila se  i na krumpirovim poljima u Irskoj gdje je cjelokupno stanovništvo zavisilo od uroda krumpira koji je bio jedini izvor ishrane. Zaraza se širila strahovitom brzinom uništavajući veći dio uroda. Sljedeće godine cjelokupna berba istrunila je u polju. Godine 1847. nije više bila u pitanju samo bolest krumpira već i glad koja je unjela toliko nereda da je samo jedna osmina uobičajne količine zasijano. Glad je uzela strahovite razmjere 1848. godine. Naposljetku, kada je krajem 1849. rod krumpira bio obilan, u Irskoj je milijun i po ljudi već umrlo od gladi i groznice koju izaziva glad. Irska, koja tada nije bila dobrovoljni partner u Ujedinjenom Kraljevstvu, nikada nije zaboravila englesku tvrdoglavost, pogrešnu vladavinu i pohlepu koje su umnogome doprinjele gladi. Poslije toga, gotovo ništa nije učinjeno da se glad savlada. Osim gladi i popratnih bolesti (tifus i kolera odnjeli su desetke tisuća života), zima 1846-47 bila je jedna od najhladnijih zima u Europi. Oni koji su mogli da plate troškove puta prešli su ocean i otputovali u Kanadu i Sjedinjene Države. Preostali koji su preživjeli sve užase i njihovi potomci nisu mogli da ih zaborave. Također su pamtili što sve nije učinjeno od strane engleske vlade da bi se nesretnom stanovnitvu pomoglo tijekom 1845-1849. god.    

 

​Iz knjige „Mrvice o hrani“ autorice Branke Sacher donosim nekoliko zanimljivih informacija u svezi krumpira.

 

​Povrće koje raste pod zemljom, primjerice repa ili krumpir oduvijek se smatralo najboljom hranom u vrijeme rata, jer ga vojska u prolazu nije uništavala. Žitarice bi svaki put spalili.

 

​U vrijeme zlatne groznice krumpir je na Aljasci stajao koliko je težak u zlatu.

 

​Šveđani su upravo patentirali rukavice za struganje mladih krumpira.

 

​Prusko-austrijski rat 1778-1779, povjesničari nazivaju „krumpirovim ratom“ jer su gladni vojnici, umjesto da se međusobno masakriraju veći dio vremena na bojištu iskopavali krumpire (da se prehrane - nap. D.R.).

 

​U Peruu se uzgaja više od 4000 sorti krumpira. U čitavim Andama više od 5000.

 

​Meso krumpira, osim bijelog i žutog, može biti narančasto, crveno, plavo i ljubičasto. Ovi posljednji mogu se već i kod nas kupiti. (Izvrsni su za plašenje gostiju koje pozovete na večeru!).

 

​Pomfrit je nastao u Belgiji.

 

​Godine 1523. u Europu su stigle prve rajčice. Držali su ih lijepima, ali otrovnima, isto kao krumpir, koji su u početku sadili samo zbog krasnog ljubičastog cvijeta.

 

​Dana 24.8.1853. u jednom je restoranu u mondenom ljetovalištu Saratoga Springsu u SAD-u radio kuhar indijanskog podrijetla po imenu Geroge Crum. Jedan gost, neki tvrde da je to bio Cornelius Vanderbilt, nikako se nije prestajao žaliti da su mu pomes-frites predebeli. Crum mu je ispržio tanje štapiće, no gost je i daje prigovarao da su predebeli. Iživcirani je kuhar pokušao napakostiti gnjavatoru, pa je narezao krumpir na tako tanke listiće da ih nije bilo moguće jesti vilicom. Gost je bio prezadovoljan – rodio se čips.

 

​Važnost krumpira nije samo u ishrani ljudi. Može poslužiti i kao krma za stoku. U stvari ima veoma široku primjenu u različitim granama industrije. Može se koristiti i kao lijek u alternativnoj medicini za određene bolesti. Također je njegova primjena i u kozmetici, o čemu se može više saznati na Wikipedii. Žene mogu uštedjeti praveći vlastite pripravke od prirodnih sastojaka koji sadrži i krumpir.Kupovina skupe kozmetike sadrži i kemijske sastojke kojinakon pretjerane i dugotrajne uporabe oštećuje kožu lica koja je najosjetljivja.

 

Znate li nešto više o temi ili želite prijaviti grešku u tekstu?
Ocijenite članak
Znate li nešto više o temi ili želite prijaviti grešku u tekstu? Zatvori
Pošalji
Glas Grada - Tiskana izdanja
Glas Grada 840
Glas Grada 839
Glas Grada 838
Glas Grada 837
Glas Grada 836
Glas Grada 835
Glas Gada 834
Glas Gada 833
Glas Grada 832
Glas Grada 831
Glas Grada 830
Glas Grada 829
Glas Grada 828
Glas Grada 827
Glas Grada 826
Glas Grada 825
Glas Grada 824
Glas Grada 823
Glas Grada 821/822
Glas Grada 820
Glas Grada 819
Glas Grada 818
Glas Grada 817
Glas Grada 816
Glas Grada 815
Glas Grada 814
Glas Grada 813
Glas Grada 812
Glas Grada 811
Glas Grada 810
Glas Grada 809
Glas Grada 808
Glas Grada 807
Glas Grada 806
Glas Grada 805
Glas Grada 804
Glas Grada 803
Glas Grada 802
Glas Grada 801
GLAS GRADA 800
Glas Grada 799
Glas Grada 798
Glas Grada 797
Glas Grada 196
Glas Grada 795
Glas Grada 794
Glas Grada 793
Glas Grada 792
Glas Grada 791
Glas Grada 790
Glas Grada 789
Glas Grada 788
Glas Grada 787
Glas Grada 786
Glas Grada 785
Glas Grada 784
Glas Grada 783
Glas Grada 782
Glas Grada 781
Glas Grada 780
Glas Grada 779
Glas Grada 778
Glas Grada 777
Glas Grada 776
Glas Grada 775
Glas Grada 774
GLAS GRADA 773
Glas Grada 772
Glas Grada 771
Glas Grada 770
Glas Grada 769
Glas Grada 768
Glas Grada 767
Glas Grada 766
Glas Grada 765
Glas Grada 764
Glas Grada 763
GLAS GRADA 762
Glas Grada 761
Glas Grada 760
Glas Grada 759
Glas Grada 758
Glas Grada 757
Glas Grada 756
Glas Grada 755
Glas Grada 754
Glas Grada 753
Glas Grada 752
Glas Grada 751
GLAS GRADA 750
Glas Grada 749
Glas Grada 748
GLAS GRADA 747
GLAS GRADA 746
GLAS GRADA 745
GLAS GRADA 743/744
GLAS GRADA 742
Glas Grada 741
Glas Grada 740
Glas Grada 739
Glas Grada 738
Glas Grada 737
Glas Grada 736
Glas Grada 735
Glas Grada 734
Glas Grada 733
Glas Grada 732
Glas Grada 731
Glas Grada 730
Glas Grada 729
Glas Grada 728
Glas Grada 727
Glas Grada 726
Glas Grada 725
Glas Grada 724
Glas Grada 723
Glas Grada 722
Glas Grada 721
Glas Grada 720
Glas Grada 718/719
Glas Grada 717
Glas Grada 716
Glas Grada 715
Glas Grada 714
Glas Grada 713
Glas Grada 712
Glas Grada 711
Glas Grada 710
Glas Grada 709
Glas Grada 708
Glas Grada 707
Glas Grada 706
Glas Grada 705
Glas Grada 704
Glas Grada 703
Glas Grada 702
Glas Grada 701
Glas Grada 700
Glas Grada 699
Glas Grada 698
Glas Grada 697
Glas Grada 696
Glas Grada 695
Glas Grada 694
Glas Grada 693
Glas Grada 692
Glas Grada 691
Glas Grada 690
Glas Grada 689
Glas Grada 688
Glas Grada 687
Glas Grada 686
Glas Grada 685
Glas Grada 684
Glas Grada 683
Glas Grada 682
Glas Grada 681
Glas Grada 680
Glas Grada 679
Glas Grada 678
Glas Grada 677.
Glas Grada 676
Glas Grada 675
Glas Grada 674
Glas Grada 673
Glas Grada 672
Glas Grada 671
Glas Grada 670
Glas Grada 669
Glas Grada 668
Glas Grada 666/7
Glas Grada 665
Glas Grada 664
Glas Grada 663
Glas Grada 662
Glas Grada 661
Glas Grada 660
Glas Grada 659
Glas Grada 657
Glas Grada 656
Glas Grada 655
Glas Grada 654
Glas Grada 653
Glas Grada 652
Glas Grada 651
Glas Grada 650
Glas Grada 649
Glas Grada 648
Glas Grada 647
Glas Grada 646
Glas Grada 645
Glas Grada 644
Glas Grada 643
Glas Grada 642
Glas Grada 641
Glas Grada 640
Glas Grada 639
Glas Grada 638
Glas Grada 637
Glas Grada 636
Glas Grada 635
Glas Grada 634
Glas Grada 633
Glas Grada 632
Glas Grada 631
Glas Grada 630
Glas Grada 629
Glas Grada 628
Glas Grada 627
Glas Grada 626
Glas Grada 625
Glas Grada 624
Glas Grada 623
Glas Grada 622
Glas Grada 621
Glas Grada 620
Glas Grada 619
Glas Grada 618
Glas Grada 617
Glas Grada 616
Glas Grada 614 / 615
Glas Grada 613
Glas Grada 612
Glas Grada 611
Glas Grada 610
Glas Grada 609
Glas Grada 608
Glas Grada 607
Glas Grada 606
Glas Grada 605
Glas Grada 604
Glas Grada 603
Glas Grada 602
Glas Grada 601
Glas Grada 600
Glas Grada 599
Glas Grada 598
Glas Grada 597
Glas Grada 596
Glas Grada 595
Glas Grada 594
Glas Grada 593
Glas Grada 592
Glas Grada 591
Glas Grada 590
Glas Grada 589
Glas Grada 588
Glas Grada 587
Glas Grada 586
Glas Grada 585
Glas Grada 584
Glas Grada 583
Glas Grada 582
Glas Grada 581
Glas Grada 580
Glas Grada 579
Glas Grada 578
Glas Grada 577
Glas Grada 576
Glas Grada broj 575
Glas Grada 574
Glas Grada 573
Glas Grada 572
Glas Grada 571
Glas Grada 570
Glas Grada 569
Glas Grada 568
Glas Grada 567
Glas Grada 566
Glas Grada 565
Glas Grada 564
Glas Grada 562-563
Glas Grada 561
Glas Grada 560
Glas Grada 559
Glas Grada 558
Glas Grada 557
Glas Grada 556
Glas Grada 555
Glas Grada 554
Glas Grada 553
Glas Grada novi broj
Glas Grada 551
Glas Grada 550
Glas Grada 549
Glas Grada 548
Glas Grada 547
Glas Grada 546
Glas grada 545
Glas Grada 544
Glas Grada 543
Glas Grada 542
Glas Grada 541
Glas Grada 540
Glas Grada 539
Glas Grada 538
Glas Grada 537
Glas Grada 535 / 536
Glas Grada 534
Glas Grada 533
Glas Grada 532
Glas Grada 531
Glas Grada 530
Glas Grada 529
Glas Grada 528
Glas Grada 527
Glas Grada 526
Glas Grada 525
Glas Grada 524
Glas Grada 523
Glas Grada 522
Glas Grada 521
Glas Grada 520
Glas Grada 519
Glas Grada 518
Glas Grada 517
Glas Grada 516
Glas Grada 515
Glas Grada 514
Glas Grada broj 513
Glas Grada 512
Glas Grada 510/511
Glas Grada 509
Glas Grada 508
Glas Grada 507
Glas Grada 506
Glas Grada 505
Glas Grada 496
Glas Grada 497
Glas Grada 498
Glas Grada 499
Glas Grada 500
Glas Grada 502
Glas Grada 504
Glas Grada broj 503
Nazad Naprijed