MALI OGLASI
03.10.2021 | Damir Račić

ZANIMLJIVOSTI IZ TISKA Odakle vjetar puše?

Autor: Libero Portal
Foto: Pixabay
Odakle vjetar puše?
"U današnjem značenju to znači, treba smiriti političke strasti, prepirke, jer će se sukob samo još više pojačati, intezivirati"

Vjerojatno najčešće citirana poslovica iz Starog zavjeta glasi: „Tko sije vjetar žanje (ili požnjeti će) oluju“. U poslovici prorok Hoše osuđuje narod Izraela u zlom životu. U jednom od poglavlja on obavještava nepravedne Izraelce o nesrećama koje će ih zadesiti zbog kršenja Božjih zakona. U današnjem značenju to znači, treba smiriti političke strasti, prepirke, jer će se sukob samo još više pojačati, intezivirati. Dobro su nam poznati verbalni sukobi između predsjednika države i premijera vlade RH. Kada će obojica „stati na loptu“, vidjet ćemo. „Znamo odakle vjetar puše“ i „Okreće se k'o pijetao na krovu“. Narodne poslovice imaju preneseno značenje: prva političko, a druga karakterno. Nije ih potrebno detaljnije objašnjavati. Dovoljno je poznavati našu političku scenu posljednjih dva desetljeća. U tekstu o Porporeli naveo sam da se na njenom vrhu uz crveni feral (svjetionik) nalazi i kamena kolona na čijoj je istočnoj površini urezan križ. Rijetki će čitatelji znati točno značenje križa. Vjerojatno će protumačiti kao simbolični znak pomorskih havarija u kojima su nastradale mnoge posade brodova. Prisjetimo se samo potonuća dubrovačkog parobroda „Daksa“ u biskajskom zaljevu početkom 1930. godine i tragedije svih 38 članova posade parobroda. Međutim, križ nije povezan sa tragedijama pomoraca. U tekstu o vjetrovima slijedi objašnjenje za križ koji je često ucrtan na istočnoj strani karte ruže vjetrova (vjetrulje). Vjetar je jedan od prirodnih elemenata. To je gibanje zraka u odnosu na površinu zemlje. Za potrebno određivanje vjetra treba mjeriti njegovu brzinu i utvrditi njegov smjer. Stoga su za mjerenje vjetra potrebna barem dva instrumenta; anemometar za brzinu i vjetrulja (ruža vjetrova) za smjer vjetra. To su osnovne karakteristike vjetra. Specifične djelatnosti zahtjevaju i dodatna znanja o vjetru.

 

Najstarije vjetrulje u kompasima na našim brodovima bile su podijeljene na osam vjetrova koji su nosili talijanske nazive: borea (sjever), greco (sjeveoistok), oriente (istok), scirocco (jugoistok), austro (jug), libeccio (jugozapad), ponente (zapad) i maestro (sjeverozapad). Međutim, bilo je veoma mnogo kompasa kojima vjetrulje nisu bile označene nikakvim natpisima ni početnim slovima nego samo rombima za glavne vjetrove, a u njima su bile naslikane rukom različite slike. Sjeverni romb bio je ukrašen stiliziranim ljiljanovim cvijetom, a u istočnom rombu često je bio naslikan KRIŽ KAO ZNAK SMJERA PREMA KRISTOVOM GROBU NA ISTOKU. Interkardinalni (između glavnih) vjetrovi bili su označeni oslikanim rombima, crtama. Sredinom XVII. stoljeća vjetrulje su se dijelile na 16 vjetrova. Naziv borea (sjever) promijenjen je u tramontana, a austro (jug) nazvan je imenom ostro. Šesnaestinski smjerovi između interkardinalnih i kardinalnih (glavnih) vjetrova nazvani su: grecotramontana (NNE), grecolevante (ENE), lavantesirocco (ESE), astrosirocc (SSE), astrolibecchio (SSW), ponentelibecchio (WSW), ponentemaestro (WNW) i maestrotramontana (NNW).

 

Naziv tramontana (kod nas tramuntana) nastao je u sjevernoj Italiji gdje sjeverni vjetrovi dolaze preko Alpa. Greco (u nas grego) je vjetar koji puše iz Grčke, a levante (levanat) koji puše s istoka. Istočno-sjeveroistočni vjetar (ENE) grecolevante u Veneciji se nazivao i quarnera jer puše iz Kvarnera. Scirocco ili sirocco (kod nas šilok) nastao je od arapskih naziva šuruk, šiluk i šilok; drugi misle da su taj naziv donijeli mletački mornari sa Krete gdje jugoistočni vjetar puše iz Sirije (siriocco). Vjerojatno je prvo tumačenje ispravnije jer se u Turskoj jugoistočni vjetar i danas zove šilok. Vjetar ostro (kod nas oštro) nastao je od austro (jug). Ime libecchio (kod nas lebić) potječe iz Sicilije gdje se naziva libici ili libbici jer puše iz Libije, stoga se i sada na tom otoku čuju nazivi africo i africano. Kod nas se za jugozapadni vjetar čuje i stari naziv garbin, koji potječe od arapske riječi garbi (zapadni), no čuje se i potalijančeni izraz garbinada (uz lebićada) za žestok, obično kratkotrajan vjetar s valovima koji prodiru u unutrašnjost naših luka jer je smjer naše obale okomit na smjer vjetra. Ponente (u nas punenat, pulenat), zapad, naziva se po zapadnoj strani svijeta iz koje puše.

 

Maestro i maestrale (u nas maistro, maistral, maištral) po mletačkim je izvorima glavni vjetar za jedrenje na Jadranu, a po đenovskim (izvorima) najžešći vjetar zapadnog Sredozemlja. U XIX. stoljeću došli su i k nama, najviše s novim parobrodima engleski kompasi, ali je austrougarska mornarica izrađivala vlastite kompase, pa su se u trgovačkom mornarici uvriježile vjetrulje s engleskim, a u ratnoj mornarici s njemačkim kraticama. Međutim razlika je samo u kratici za istok koja je na engleskim vjetruljama E (East), a na njemačkom O (Ost). Beaufortova ljestvica služi za ocjenjivanje jačine vjetra prema njegovim učincima. Izradio ju je 1805. g. Sir Francis Beaufort (1774-1875), irski znanstvenik, inače britanski mornarički časnik (kontraadmiral) i hidrograf. Godine 1874. prihvaćena je za međunarodnu upotrebu. Kao jedinica za brzinu vjetra upotrebljava se u pomorstvu. Godine 1946. proširena je sa 12 na 17 stupnjeva, ali od 13 do 17 koristi se samo u posebnim slučajevima, npr. kod tropskih oluja i to u Kini i Tajvanu. Navodim stupanj rimskim brojem, vrstu vjetra i njegov učinak na moru.

 

I. Lahor (mreškanje mora); II. Povjetarac (mali valići, kreste valića su još prozirni i ne lome se); III. Slab vjetar (veći valići, kreste valića se počinju lomiti); IV. Umjeren vjetar (mali valovi, bijele kreste na vrhovima valova); V. Umjereno jak vjetar (umjereni valovi, puno bijelih krijesti na vrhovima valova); VI. Jak vjetar (veliki valovi se stvaraju, bijele krijeste su posvuda); VII. Žestok vjetar (vjetar počinje otpuhivati pjenu sa valova niz vjetar); VIII. Olujni vjetar (umjereno visoki valovi velike dužine, krijeste valova se lome kružno, vjetar nosi pjenu); IX. Jak olujni vjetar (visoki valovi, guste pruge pjene niz vjetar, smanjena vidljivost); X. Orkanski vjetar (vrlo visoki valovi sa velikim visećim krijestama, skoro cijela površina je bijela); XI. Jak orkanski vjetar (izuzetno visoki valovi, sva površina bijela je od pjene, vidljivost jako smanjenja); XII. Orkan (zrak je ispunjen sa kapljicama vode i pjenom, cijela površina bijela, jako mala vidljivost).

 

Neslužbeni podatak, jer postojeći instrumenti nisu izdržali udar vjetra smatra se onaj od 23. prosinca 2003. godine kada je na auto cesti broj 1, između tunela sv. Rok i Maslenice, na vijaduktu Božići brzina vjetra iznosila 307 km/h. Rekordni val na Jadranu izmjeren je kod otočića sv. Andrija kod Dubrovnika dana 12. studenog 2019. godine oko 16 sati. Visina vala iznosila je 10,87 m (stanje mora 6 B.) Davno sam objavio u „GG“ poseban tekst o žestokim olujama koje su zadesile šire dubrovačko područje, o čemu je lokalni tisak pisao. U novinskom izvješću koji slijedi objavljeno je nekoliko izvješća u svezi olujnog vjetra koji je zahvatio veći dio južnog Jadrana početkom studenog 1906. godine. Odabrao sam sljedeći napis.

 

„Prava Crvena Hrvatska“ od 3.11.1906. br. 86.

 

NEVRIJEME U KONAVLIMA

 

Jutros nam je bio na (u) uredništvu jedan prijatelj iz gornjih Konavala, pa nam je ispričao kakva ih je nevolja stigla. U utorak u večer zapuhao strašan vjetar; lomio je grane i stabla, izvaljivao ih iz korijena (masline, dubove, murve), kuće otkrivao i kupe nosio. Vitaljinu svu porazilo kao lozinu (vinograde). Ta nesreća ne ostade sama. U četvrtak u večer stiže druga šteta. Silna kiša razvaljivala megje, nosila zemlju, puteve razrovala. Zavrglo (nagomilalo?) se blato. U Konavlima, gdje je ta nesreća stigla, nadaju se da će znat vlada bar u ovom slučaju izvršiti svoju dužnost. Prema drugom stupcu Beaufortove ljestvice u kojoj se navodi utjecaj vjetra na kopnu, Konavle je krajem 1906. godine pogodio orkanski vjetar X. stupnja jačine.

 

Najveća brzina vjetra izmjerena je 408 km/h, inače najrazorniji vjetar na Zemlji doseže brzinu veću od 500 km/h, a to je tornado, zračni vrtlog u obliku ljevka. Znanstvenici su 11.5.2018. snimili val za koji se vjeruje da je najveći val zabilježen u južnoj hemisferi. Iznosio je 23,8 m a to je približna visina jedne osmorokatnice. Najveći val koji je prouzročio tsunami, bilo je u zaljevu Lituya na Aljasci 1958. g. Val je bio visok 30,5 metara. U zavisnosti od epicentra nastajanja mogu se kretati brzinom i do 700 km/h.

Znate li nešto više o temi ili želite prijaviti grešku u tekstu?
Ocijenite članak
Znate li nešto više o temi ili želite prijaviti grešku u tekstu? Zatvori
Pošalji
Glas Grada - Tiskana izdanja
Glas Grada 864
Glas Grada 863
Glas Grada 862
Glas Grada 861
Glas Grada 860
Glas Grada 859
Glas Grada 858
Glas Grada 857
Glas Grada 856
Glas Grada 855
Glas Grada 854
Glas Grada 853
Glas Grada 852
Glas Grada 851
Glas Grada 850
Glas Grada 849
Glas Grada 848
Glas Grada 847
GLAS GRADA 846
Glas Grada 845
Glas Grada 844
Glas Grada 843
Glas Grada 842
Glas Grada 841
Glas Grada 840
Glas Grada 839
Glas Grada 838
Glas Grada 837
Glas Grada 836
Glas Grada 835
Glas Gada 834
Glas Gada 833
Glas Grada 832
Glas Grada 831
Glas Grada 830
Glas Grada 829
Glas Grada 828
Glas Grada 827
Glas Grada 826
Glas Grada 825
Glas Grada 824
Glas Grada 823
Glas Grada 821/822
Glas Grada 820
Glas Grada 819
Glas Grada 818
Glas Grada 817
Glas Grada 816
Glas Grada 815
Glas Grada 814
Glas Grada 813
Glas Grada 812
Glas Grada 811
Glas Grada 810
Glas Grada 809
Glas Grada 808
Glas Grada 807
Glas Grada 806
Glas Grada 805
Glas Grada 804
Glas Grada 803
Glas Grada 802
Glas Grada 801
GLAS GRADA 800
Glas Grada 799
Glas Grada 798
Glas Grada 797
Glas Grada 196
Glas Grada 795
Glas Grada 794
Glas Grada 793
Glas Grada 792
Glas Grada 791
Glas Grada 790
Glas Grada 789
Glas Grada 788
Glas Grada 787
Glas Grada 786
Glas Grada 785
Glas Grada 784
Glas Grada 783
Glas Grada 782
Glas Grada 781
Glas Grada 780
Glas Grada 779
Glas Grada 778
Glas Grada 777
Glas Grada 776
Glas Grada 775
Glas Grada 774
GLAS GRADA 773
Glas Grada 772
Glas Grada 771
Glas Grada 770
Glas Grada 769
Glas Grada 768
Glas Grada 767
Glas Grada 766
Glas Grada 765
Glas Grada 764
Glas Grada 763
GLAS GRADA 762
Glas Grada 761
Glas Grada 760
Glas Grada 759
Glas Grada 758
Glas Grada 757
Glas Grada 756
Glas Grada 755
Glas Grada 754
Glas Grada 753
Glas Grada 752
Glas Grada 751
GLAS GRADA 750
Glas Grada 749
Glas Grada 748
GLAS GRADA 747
GLAS GRADA 746
GLAS GRADA 745
GLAS GRADA 743/744
GLAS GRADA 742
Glas Grada 741
Glas Grada 740
Glas Grada 739
Glas Grada 738
Glas Grada 737
Glas Grada 736
Glas Grada 735
Glas Grada 734
Glas Grada 733
Glas Grada 732
Glas Grada 731
Glas Grada 730
Glas Grada 729
Glas Grada 728
Glas Grada 727
Glas Grada 726
Glas Grada 725
Glas Grada 724
Glas Grada 723
Glas Grada 722
Glas Grada 721
Glas Grada 720
Glas Grada 718/719
Glas Grada 717
Glas Grada 716
Glas Grada 715
Glas Grada 714
Glas Grada 713
Glas Grada 712
Glas Grada 711
Glas Grada 710
Glas Grada 709
Glas Grada 708
Glas Grada 707
Glas Grada 706
Glas Grada 705
Glas Grada 704
Glas Grada 703
Glas Grada 702
Glas Grada 701
Glas Grada 700
Glas Grada 699
Glas Grada 698
Glas Grada 697
Glas Grada 696
Glas Grada 695
Glas Grada 694
Glas Grada 693
Glas Grada 692
Glas Grada 691
Glas Grada 690
Glas Grada 689
Glas Grada 688
Glas Grada 687
Glas Grada 686
Glas Grada 685
Glas Grada 684
Glas Grada 683
Glas Grada 682
Glas Grada 681
Glas Grada 680
Glas Grada 679
Glas Grada 678
Glas Grada 677.
Glas Grada 676
Glas Grada 675
Glas Grada 674
Glas Grada 673
Glas Grada 672
Glas Grada 671
Glas Grada 670
Glas Grada 669
Glas Grada 668
Glas Grada 666/7
Glas Grada 665
Glas Grada 664
Glas Grada 663
Glas Grada 662
Glas Grada 661
Glas Grada 660
Glas Grada 659
Glas Grada 657
Glas Grada 656
Glas Grada 655
Glas Grada 654
Glas Grada 653
Glas Grada 652
Glas Grada 651
Glas Grada 650
Glas Grada 649
Glas Grada 648
Glas Grada 647
Glas Grada 646
Glas Grada 645
Glas Grada 644
Glas Grada 643
Glas Grada 642
Glas Grada 641
Glas Grada 640
Glas Grada 639
Glas Grada 638
Glas Grada 637
Glas Grada 636
Glas Grada 635
Glas Grada 634
Glas Grada 633
Glas Grada 632
Glas Grada 631
Glas Grada 630
Glas Grada 629
Glas Grada 628
Glas Grada 627
Glas Grada 626
Glas Grada 625
Glas Grada 624
Glas Grada 623
Glas Grada 622
Glas Grada 621
Glas Grada 620
Glas Grada 619
Glas Grada 618
Glas Grada 617
Glas Grada 616
Glas Grada 614 / 615
Glas Grada 613
Glas Grada 612
Glas Grada 611
Glas Grada 610
Glas Grada 609
Glas Grada 608
Glas Grada 607
Glas Grada 606
Glas Grada 605
Glas Grada 604
Glas Grada 603
Glas Grada 602
Glas Grada 601
Glas Grada 600
Glas Grada 599
Glas Grada 598
Glas Grada 597
Glas Grada 596
Glas Grada 595
Glas Grada 594
Glas Grada 593
Glas Grada 592
Glas Grada 591
Glas Grada 590
Glas Grada 589
Glas Grada 588
Glas Grada 587
Glas Grada 586
Glas Grada 585
Glas Grada 584
Glas Grada 583
Glas Grada 582
Glas Grada 581
Glas Grada 580
Glas Grada 579
Glas Grada 578
Glas Grada 577
Glas Grada 576
Glas Grada broj 575
Glas Grada 574
Glas Grada 573
Glas Grada 572
Glas Grada 571
Glas Grada 570
Glas Grada 569
Glas Grada 568
Glas Grada 567
Glas Grada 566
Glas Grada 565
Glas Grada 564
Glas Grada 562-563
Glas Grada 561
Glas Grada 560
Glas Grada 559
Glas Grada 558
Glas Grada 557
Glas Grada 556
Glas Grada 555
Glas Grada 554
Glas Grada 553
Glas Grada novi broj
Glas Grada 551
Glas Grada 550
Glas Grada 549
Glas Grada 548
Glas Grada 547
Glas Grada 546
Glas grada 545
Glas Grada 544
Glas Grada 543
Glas Grada 542
Glas Grada 541
Glas Grada 540
Glas Grada 539
Glas Grada 538
Glas Grada 537
Glas Grada 535 / 536
Glas Grada 534
Glas Grada 533
Glas Grada 532
Glas Grada 531
Glas Grada 530
Glas Grada 529
Glas Grada 528
Glas Grada 527
Glas Grada 526
Glas Grada 525
Glas Grada 524
Glas Grada 523
Glas Grada 522
Glas Grada 521
Glas Grada 520
Glas Grada 519
Glas Grada 518
Glas Grada 517
Glas Grada 516
Glas Grada 515
Glas Grada 514
Glas Grada broj 513
Glas Grada 512
Glas Grada 510/511
Glas Grada 509
Glas Grada 508
Glas Grada 507
Glas Grada 506
Glas Grada 505
Glas Grada 496
Glas Grada 497
Glas Grada 498
Glas Grada 499
Glas Grada 500
Glas Grada 502
Glas Grada 504
Glas Grada broj 503
Nazad Naprijed