Izvanredne vijesti
MALI OGLASI
28.03.2021 | Damir Račić

ZANIMLJIVOSTI IZ TISKA Brodska artiljerija u starom Dubrovniku

Autor: Libero Portal
Foto: Pixabay
Brodska artiljerija u starom Dubrovniku
Gusarstvo je službeno dokinuto Pariškom pomorskom deklaracijom koju je 16.4.1856. potpisalo najprije 5 velikih sila: Austrija, Francuska, Engleska, Prusija i Rusija

Gusarstvo je staro kao i sama plovidba i bilo je rašireno svuda, i po moru i po velikim rijekama. Povremeno bi znalo prerasti u prave ratove te bi onemogućili prometne i trgovačke veze. Najprije treba objasniti razliku između gusara i pirata jer nisu u potpunosti istoznačnice. Gusari su pomorski ratnici koji su ovlašteno i u interesu svoje pomorske države napadali i plijenili neprijateljske brodove na moru. Također su iznenadnim napadom plijenili i imovinu u priobalnim naseljima. Takve akcije mogle su biti u ime pojedinačnog namirenja na temelju represalijskog lista (u našim statutima charta repressaliarum) i u ime opće oružane akcije protiv svakog neprijatelja na temelju gusarskog lista. Gusarskim listom, trgovački brodovi postajali su dio (neprijateljske) ratne mornarice. Zato gusare treba razlikovati od pirata, morskih razbojnika koji su djelovali isključivo za svoj interes pljačkanjem trgovačkih brodova bez obzira na zastavu.

 

​Na hrvatskoj obali u gusarske akcije mogu se ubrojiti plovidbe neretvljanskog brodovlja koje je do X. stoljeća ugrožavalo posebno mletačke trgovačke brodove. Od XII. do XV. stoljeća omiški gusari preuzimaju primat. Također su napadali na mletačke trgovačke brodove ali i jadranske gradove sa obje strane Jadrana. Na Jadranu u XVI. i početkom XVII. stoljeća uskoci su napadali mletačke i turske brodove, a bili su poznati i ulcinjski gusari. Kad su gusari izgubili potporu svojih zemalja (Engleske, Nizozemske, Francuske, Portugala) prometnuli su se u pirate, prave morske razbojnike, koji su plovili pod zastavama sa simbolom kostura ili lubanje s ukrštenim kostima i napadali sve bodove bez razlike.

Veoma je zanimljiv anegdotni odgovor nekog gusara Nelsonu: „Da, ja sam gusar zato, što imam samo jedan brod. Ali kad bi imao čitavu flotu, bio bi slavni admiral.“

Dubrovačka vlada na vrijeme je shvatila opasnost, jer su i njeni brodovi bili ugroženi od gusara te je svoje trgovačke brodove opremala sa bombardama (topovima) i drugom vrstom naoružanja. O tome sljedi opširnije novinsko izvješće.

BRODSKA ARTILJERIJA U STAROM DUBROVNIKU

„Dubrava“ o Svetom Vlahu 1941. g; broj 113.

„Dubrovačka Republika kolikogod se je starala za sigurnost svojih stanovnika na kopnu, isto toliko se je brinula i za sigurnost svojih pomoraca i svojih brodova, te je razumljivo da su dubrovački brodovi bili dobro naoružani.

Vatreno oružje počelo se je upotrebljavati u Dubrovniku sredinom XIV. stoljeća i već 1358. za doba prekida sa mletačkim knezom i dolaska pod zaštitu Hrvatsko-Ugarskog kralja Ljudevita Velikog, Dubrovčani tada plove na brodovima koji su bili naoružani bombardama. U isto doba darivaju kapetanu đenoveških galija, koje su bile došle u pomoć Ljudevitu, dvije brodske bombarde.

U onim burnim vremenima neprestanih ratova i vječne opasnosti od gusara, koji su se viđali u svim morima svijeta, naoružanje trgovačkih brodova bilo je od osobitog značaja: Izradu i nabavke vatrenog oružja, odmah od samog početka, imala je Republika u svojim rukama, te je državna vlast, pored državnih ratnih brodova, morala sama osiguravati i trgovačke brodove oružjem. Dana 10. lipnja 1447. određeno je da država izdava svakom trgovačkom brodu odgovarajuću količinu bombarda i baruta. Za taj materijal vlasnik broda će položiti zalog, da u slučaju potapljanja, poraza ili oštećenja broda, država ne snosi štetu. U to vrijeme ni najmanji dubrovački brod nije se smio otisnuti od obale bez barem jedne bombarde i šest manjih arhibuza (arkebuza: stara puška s dužom cijevi, na primitivno paljenje; u uporabi od polovine XV. stoljeća; domet oko 250 koraka – nap. D.R.) Za rukovanje  s tom prvom artiljerijom, Republika je dobavljala brojne bombardijere, koji su služili i na trgovačkim brodovima i plaćani bili od vlasnika broda.

Dok su u Dubrovniku postojale kovačnice, a zatim ljevaonice za izradbu topova, brodske bombarde su se izrađivale u samom gradu. Tako na primjer poznati dubrovački ljevaoc Michiele iz Florence, 9. siječnja 1463., dobije nalog da izradi 16 bombarda sa 2 kanona od 4 libre (funte) za galije. 10. siječnja 1514. ovlašćuje se Radoša Radibratića da izradi bombardu sa 3 komorna komada sa postoljem za okretanje za galije. Naš glasoviti ljevaoc Baptista Rabljanin u svojoj molbi prikazanoj Senatu za prijem u službu Republike, navađa sve vrsti ondašnjih topova. Druga točka tog interesantnog popisa glasi: „Bombarde de Galera de ogni sorte“. Među mnogobrojnim topovima koje je salio Baptista, bilo ih je dosta i za brodove. 30. listopada 1515. Luka Petra Lucari obraća se Senatu s molbom da može izvesti 6 od Baptiste salivenih bombarda za jedan brod nekog društva, u kome je on bio član. Nekoliko mjeseci poslije toga došao je u Dubrovnik jedan brod iz Barcelone, da preuzme dva, od Baptiste salivena brodska Falconetta. 1524. Baptista je salio onaj divni primjerak brodskog topa, koji je još sačuvan i kog je 1939. godine A. Hitler darovao Nj. Kr. Vis. Knezu Pavlu. (Prvo: Kako je dubrovački top dospio u Njemačku? Drugo: Vjerojatno se taj top danas nalazi u Vojnom muzeju na Kalemegdanu. Možda na osnovu reparacije poslije rata. – op. D.R.). U 1528. spominje se opet jedan veći brodski top saliven od Baptiste.

Kako se iz gornjih primjera vidi, dubrovačka državna ljevaonica izrađivala je brodske topove za domaće i strane brodove (naručioce).

Nakon prestanka rada u dubrovačkoj ljevaonici, poslije god. 1621.  potreba za brodskim topovima podmirivala se je izvana. Izgleda da su brodovlasnici od tog vremena sami nabavljali topove i to u glavnom iz ljevanog željeza.

Kako su izgledale prve brodske bombarde XIV. i XV. stoljeća u Dubrovniku, teško je ustanoviti, jer nam se iz tog doba nije sačuvao niti jedan komad. Obzirom da je Dubrovnik bio u to doba na istom stupnju kulture kao i najkulturnije države Evrope, moraju ti topovi biti slični onima koji su sačuvani u tim državama. To su otvorene cijevi, sastavljene, a kasnije varene, od željeznih šipki, vezane (učvršćene) obručima (poput vinske bačve – kom. D.R.). na donjem kraju pričvrsti se tako zvani „komorni komad“ u kome je barut. Da su se takove cijevi izrađivale i u Dubrovniku, dokaz nam je komorni komad jednog takvog topa u Gradskom muzeju. Iz XVI. stoljeća imamo sačuvanu gore napomenutu brodsku bombardu u Beogradu. Od kraja XVII. i cijelo XVIII. stoljeće bili su teško brodski topovi slični tvrđavnim, obično manjeg kalibra a ponekad i kraći. Kao naročiti brodski tip toga doba bili su mali topovi bez lafete sa rašljama, koje bi se pričvrstile na pojačanu ogradu broda“.

U Dubrovniku 18. ožujka 1678. godine osniva se artiljeriska (topnička) škola. Naziv „Brsalje“ na Pilama dobilo je naziv od talijanske riječi „bersaglio“ što znači streljana. To je bio poligon za isprobavanje salivenih topova i drugog vatrenog oružja kraćeg dometa. Vjerojatno je cijev bila usmjerena prema moru, tj. između tvrđave Bokar i Lovrjenca. 

Bombarde, tj. topovi koji su se nalazili na dubrovačkim tvrđavama i zidinama bilo je pet vrsti kalibra od 55 mm do 170 mm. Topovi su imali i svoj specifičan naziv u zavisnosti od težine kamenih kugli koje su izbacivale:

Top „Sveti Vlaho“ izacivao je kamene kugle težine cca 112 kg;

​Top „Pobjednički“       „                „          „    težine cca 75 kg;

​Top „Bijesni“               „                „          „    težine cca 48 kg;

​Top „Spas grada“         „                „          „    težine cca 22 kg;

​Top „Naoružajte dobro“    „           „          „    težine cca 11 kg.

 

​Lukša Beritić u knjizi „Utvrđenja grada Dubrovnika“ navodi na stranici 131: (...) „oko 435 komada razne artiljerije.Nakon pada Budima 1529. država se počne ozbiljno spremati na obranu. Spominju se ovi tipovi odnosno ondašnje vrste topova: canoni (topovi), chanone periero (topovi za kamene kugle), cholubrine (dugocijevni topovi), bombardelle, tarasi, falchoneti, sachri, agmirilli i mortai (mužari).“

Zanimljiva je informacija iz istoimene knjige (str. 135) „Sva artiljerija, koja je bila unajmljena privatnicima za brodove, a koja se nalazi pohranjena na otocima ili na kopnu, neka se odmah povrati ili u Ston ili u Dubrovnik.“ Razlog ovoj naredbi Vijeća umoljenih od 8.6.1537. godine je sljedeći. Na pomolu je bio ratni sukob. Na jednoj strani bili su Španjolska, Austrija, Venecija i papa, a na drugoj Turska. U veljači sljedeće godine izbio je rat I. svete lige (1538-1540), te je dubrovačka vlada dodatno pojačala brodskom artiljerijom stonska i dubrovačka utvrđenja.  

Gusarstvo je službeno dokinuto Pariskom pomorskom deklaracijom koju je 16.4.1856. potpisalo najprije 5 velikih sila: Austrija, Francuska, Engleska, Prusija i Rusija. Te uz njih Sardinija i Turska. Naknadno su joj pristupile i ostale europske zemlje izuzev Španjolske, kao i neke američke izuzev Meksika, Venecuele i SAD. Posljednje gusarske akcije poduzimane su uz našu obalu za vrijeme Napoleonovih ratova. Senjavin, Hoste i Lauriston tražili su pomoć u domaćem brodovlju i uvlačili ga u gusarske operacije. Gubitak domaćih brodova u Dalmaciji u tom razdoblju cijeni se na 129 jedrenjaka u vrijednosti od 2.221.735 mletačkih zlatnika.

Navodim naslov iz „Prave Crvene Hrvatske“ od 12.7.1913. g; br. 437. „Oboružani trgovački brodovi protiv gusara na Sredozemlju“. Povijest se ponovila ali na drugom kraju svijeta. Početkom XXI. stoljeća piratstvo je ponovno postalo aktualno i za brodske kompanije predstavljalo je značajan problem. Pirati su otimali trgovačke brodove i tražili su velike otkupnine za brod i posadu. Pregovori su obično dugo trajali. Da bi smanjili broj otimica brodova brodske kompanije pribjegavali su različitim metodama zaštite. Posada je postavljala bodljikavu žicu na najugroženije dijelove ili oko cijele ograde broda kako bi zapriječili upad pirata da se popnu na palubu broda. Angažirali bi privatnu naoružanu zaštitu. Povećao se je i broj patroliranja ratnih brodova i zračno izviđanje u rizičnim akvatorijima. Sve poduzete mjere zaštite polučile su pozitivan efekt. Mediji više ne izvješćuju o otmicama brodova. „Nikad ne reci nikad“ da se neće negdje opet pojaviti. Jahte bogatih na dokonim krstarenjima mogu postati cilj napada pirata radi pljačke. Posada i gosti jahte mogu i tragično završiti. 

Znate li nešto više o temi ili želite prijaviti grešku u tekstu?
Ocijenite članak
Znate li nešto više o temi ili želite prijaviti grešku u tekstu? Zatvori
Pošalji
Glas Grada - Tiskana izdanja
Glas Grada 840
Glas Grada 839
Glas Grada 838
Glas Grada 837
Glas Grada 836
Glas Grada 835
Glas Gada 834
Glas Gada 833
Glas Grada 832
Glas Grada 831
Glas Grada 830
Glas Grada 829
Glas Grada 828
Glas Grada 827
Glas Grada 826
Glas Grada 825
Glas Grada 824
Glas Grada 823
Glas Grada 821/822
Glas Grada 820
Glas Grada 819
Glas Grada 818
Glas Grada 817
Glas Grada 816
Glas Grada 815
Glas Grada 814
Glas Grada 813
Glas Grada 812
Glas Grada 811
Glas Grada 810
Glas Grada 809
Glas Grada 808
Glas Grada 807
Glas Grada 806
Glas Grada 805
Glas Grada 804
Glas Grada 803
Glas Grada 802
Glas Grada 801
GLAS GRADA 800
Glas Grada 799
Glas Grada 798
Glas Grada 797
Glas Grada 196
Glas Grada 795
Glas Grada 794
Glas Grada 793
Glas Grada 792
Glas Grada 791
Glas Grada 790
Glas Grada 789
Glas Grada 788
Glas Grada 787
Glas Grada 786
Glas Grada 785
Glas Grada 784
Glas Grada 783
Glas Grada 782
Glas Grada 781
Glas Grada 780
Glas Grada 779
Glas Grada 778
Glas Grada 777
Glas Grada 776
Glas Grada 775
Glas Grada 774
GLAS GRADA 773
Glas Grada 772
Glas Grada 771
Glas Grada 770
Glas Grada 769
Glas Grada 768
Glas Grada 767
Glas Grada 766
Glas Grada 765
Glas Grada 764
Glas Grada 763
GLAS GRADA 762
Glas Grada 761
Glas Grada 760
Glas Grada 759
Glas Grada 758
Glas Grada 757
Glas Grada 756
Glas Grada 755
Glas Grada 754
Glas Grada 753
Glas Grada 752
Glas Grada 751
GLAS GRADA 750
Glas Grada 749
Glas Grada 748
GLAS GRADA 747
GLAS GRADA 746
GLAS GRADA 745
GLAS GRADA 743/744
GLAS GRADA 742
Glas Grada 741
Glas Grada 740
Glas Grada 739
Glas Grada 738
Glas Grada 737
Glas Grada 736
Glas Grada 735
Glas Grada 734
Glas Grada 733
Glas Grada 732
Glas Grada 731
Glas Grada 730
Glas Grada 729
Glas Grada 728
Glas Grada 727
Glas Grada 726
Glas Grada 725
Glas Grada 724
Glas Grada 723
Glas Grada 722
Glas Grada 721
Glas Grada 720
Glas Grada 718/719
Glas Grada 717
Glas Grada 716
Glas Grada 715
Glas Grada 714
Glas Grada 713
Glas Grada 712
Glas Grada 711
Glas Grada 710
Glas Grada 709
Glas Grada 708
Glas Grada 707
Glas Grada 706
Glas Grada 705
Glas Grada 704
Glas Grada 703
Glas Grada 702
Glas Grada 701
Glas Grada 700
Glas Grada 699
Glas Grada 698
Glas Grada 697
Glas Grada 696
Glas Grada 695
Glas Grada 694
Glas Grada 693
Glas Grada 692
Glas Grada 691
Glas Grada 690
Glas Grada 689
Glas Grada 688
Glas Grada 687
Glas Grada 686
Glas Grada 685
Glas Grada 684
Glas Grada 683
Glas Grada 682
Glas Grada 681
Glas Grada 680
Glas Grada 679
Glas Grada 678
Glas Grada 677.
Glas Grada 676
Glas Grada 675
Glas Grada 674
Glas Grada 673
Glas Grada 672
Glas Grada 671
Glas Grada 670
Glas Grada 669
Glas Grada 668
Glas Grada 666/7
Glas Grada 665
Glas Grada 664
Glas Grada 663
Glas Grada 662
Glas Grada 661
Glas Grada 660
Glas Grada 659
Glas Grada 657
Glas Grada 656
Glas Grada 655
Glas Grada 654
Glas Grada 653
Glas Grada 652
Glas Grada 651
Glas Grada 650
Glas Grada 649
Glas Grada 648
Glas Grada 647
Glas Grada 646
Glas Grada 645
Glas Grada 644
Glas Grada 643
Glas Grada 642
Glas Grada 641
Glas Grada 640
Glas Grada 639
Glas Grada 638
Glas Grada 637
Glas Grada 636
Glas Grada 635
Glas Grada 634
Glas Grada 633
Glas Grada 632
Glas Grada 631
Glas Grada 630
Glas Grada 629
Glas Grada 628
Glas Grada 627
Glas Grada 626
Glas Grada 625
Glas Grada 624
Glas Grada 623
Glas Grada 622
Glas Grada 621
Glas Grada 620
Glas Grada 619
Glas Grada 618
Glas Grada 617
Glas Grada 616
Glas Grada 614 / 615
Glas Grada 613
Glas Grada 612
Glas Grada 611
Glas Grada 610
Glas Grada 609
Glas Grada 608
Glas Grada 607
Glas Grada 606
Glas Grada 605
Glas Grada 604
Glas Grada 603
Glas Grada 602
Glas Grada 601
Glas Grada 600
Glas Grada 599
Glas Grada 598
Glas Grada 597
Glas Grada 596
Glas Grada 595
Glas Grada 594
Glas Grada 593
Glas Grada 592
Glas Grada 591
Glas Grada 590
Glas Grada 589
Glas Grada 588
Glas Grada 587
Glas Grada 586
Glas Grada 585
Glas Grada 584
Glas Grada 583
Glas Grada 582
Glas Grada 581
Glas Grada 580
Glas Grada 579
Glas Grada 578
Glas Grada 577
Glas Grada 576
Glas Grada broj 575
Glas Grada 574
Glas Grada 573
Glas Grada 572
Glas Grada 571
Glas Grada 570
Glas Grada 569
Glas Grada 568
Glas Grada 567
Glas Grada 566
Glas Grada 565
Glas Grada 564
Glas Grada 562-563
Glas Grada 561
Glas Grada 560
Glas Grada 559
Glas Grada 558
Glas Grada 557
Glas Grada 556
Glas Grada 555
Glas Grada 554
Glas Grada 553
Glas Grada novi broj
Glas Grada 551
Glas Grada 550
Glas Grada 549
Glas Grada 548
Glas Grada 547
Glas Grada 546
Glas grada 545
Glas Grada 544
Glas Grada 543
Glas Grada 542
Glas Grada 541
Glas Grada 540
Glas Grada 539
Glas Grada 538
Glas Grada 537
Glas Grada 535 / 536
Glas Grada 534
Glas Grada 533
Glas Grada 532
Glas Grada 531
Glas Grada 530
Glas Grada 529
Glas Grada 528
Glas Grada 527
Glas Grada 526
Glas Grada 525
Glas Grada 524
Glas Grada 523
Glas Grada 522
Glas Grada 521
Glas Grada 520
Glas Grada 519
Glas Grada 518
Glas Grada 517
Glas Grada 516
Glas Grada 515
Glas Grada 514
Glas Grada broj 513
Glas Grada 512
Glas Grada 510/511
Glas Grada 509
Glas Grada 508
Glas Grada 507
Glas Grada 506
Glas Grada 505
Glas Grada 496
Glas Grada 497
Glas Grada 498
Glas Grada 499
Glas Grada 500
Glas Grada 502
Glas Grada 504
Glas Grada broj 503
Nazad Naprijed